Column: Vergeefsheid van de wetenschap

beeld ANP

Wetenschap is imponerend. Veel jonge studenten zullen deze dagen ervaren hoe een nieuwe en intrigerende wereld opengaat: de wereld van de wetenschap. Dat is genieten.

Juist daarom is het goed om de Bijbel te blijven lezen. Wetenschap staat natuurlijk niet tegenover de Bijbel. God heeft ons verstand gegeven om analyses te maken en creatief verbanden te leggen. Hij heeft ons de schepping gegeven om te onderzoeken. Wetenschap is juist de bedoeling. Maar ergens voel je dat er een probleem is met het huidige wetenschappelijk bedrijf. Het is niet meer op God gericht. Het is seculier geworden. Dat heeft grote gevolgen.

In Efeze 4:17-18 zegt Paulus van ongelovigen dat zij „wandelen in de ijdelheid van hun gemoed”, letterlijk: „vergeefsheid van hun denken.” Hij noemt deze ineffectiviteit het gevolg van duisternis en onwetendheid. Stel dat dit van toepassing is op seculiere wetenschap, hoe zie je dat dan terug? Kun je vakgebieden analyseren met dit model van drie elementen: vergeefsheid die het gevolg is van duisternis, van verkeerde aannames, in verband met moedwillige onwetendheid?

Je kunt zeggen dat economische wetenschappen vergeefsheid verweten kan worden omdat de wereldhuishouding nog steeds niet op orde is. Economie leidt niet tot een betere verdeling van arm en rijk, integendeel. De verkeerde aannames kunnen zijn dat geld een goed sturingsmiddel is, en groei een belangrijk economisch doel. De onwetendheid die daar achter steekt, is gebrek aan Bijbelse inzichten, namelijk dat tevredenheid een deugd is, en dat wie rijk wil worden wegzinkt in verderf en ondergang.

Neem de sociale wetenschappen. Waar stralen de antropologie en sociologie de vergeefsheid uit? De vraag is dan: hebben antropologie en sociologie ertoe geleid dat tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen en tussen volken kleiner zijn geworden? En wat psychiatrie en psychologie betreft, de psychische problematiek groeit alleen maar. Verkeerde aannames zijn dat de mens pas tot zijn recht komt als individu, en dat autonomie een topprioriteit is om gelukkig te worden. De onwetendheid betreft ook hier Bijbelse waarden, bijvoorbeeld dat de mens voor gemeenschap en trouw is geschapen en dat afhankelijkheid een positief mechanisme is in de menselijke samenleving.

En bij biologie? Gaat het goed met de schepping? Ik vind het bij natuurwetenschappen en menswetenschappen uitermate wrang dat wereldwijd zo veel denkkracht en toptalent ingezet worden om indrukwekkende nieuwe observaties in te passen in een theorie die God uitsluit.

Op zijn kop

De vergeefsheid terugvinden bij de medische wetenschappen lijkt lastig. Er worden heel wat ziekten genezen of tot stilstand gebracht. Hoezo ineffectief? Toch kun je ook wel iets van deze vergeefsheid terugvinden als je van voldoende afstand kijkt. Dezelfde medische kennis en kunde heeft geleid tot een groot gevoel van maakbaarheid in de samenleving en tot de visie dat de mens recht heeft op een leven zonder lijden. Veel lijden en ook de vanzelfsprekendheid van abortus en euthanasie hangen hiermee samen. De onwetendheid zit dan hierin dat men niet onvoldoende beseft hoe lijden juist positief uit kan werken, en dat lijden niet botte pech is, maar dat het ons door een wijze God wordt toegeschikt.

Deze column is een poging van een betrekkelijke leek om te kijken hoe je een Bijbeltekst kunt toepassen op wetenschap. En ik ga eraan voorbij dat wetenschap die ons niet aan de Schepper verbindt, sowieso ijdel is. Hoe dan ook, een Bijbelse zienswijze op de werkelijkheid is vaak verrassend en altijd veelzeggend. Het zet de dingen even op zijn kop. Lloyd Jones wijst er in een preek over de Bergrede fijntjes op dat de Heere Jezus beroemde filosofen en geleerde wetenschappers voorbijliep, tot Hij uitkwam bij een groepje gewone christenen, vissers van beroep, uit een achterstandsgebied, en hen aanwees: „Gij zijt het licht der wereld!” Dat is pas intrigerend!

Reageren? welbeschouwd@refdag.nl