Column: Cultuur van wetteloosheid

Het OM focust op het verbieden van motorclubs, maar laat Coöperatie Laatste Wil ongemoeid. Zij wil het rechtssysteem passeren en haar eigen gang gaan, zit daarin ook niet iets van een cultuur van wetteloosheid? beeld iStock

Vrijwel uitsluitend mannen en rijdend op motoren: de leden van een motorclub. Ze geven aan gek te zijn van motorrijden. En ze waarderen de broederschap onder de leden. Maar niet iedereen kijkt er zo tegen aan.

Neem het openbaar ministerie, dat strijdt tegen het bestaan van clubs zoals No Surrender en Bandidos. In december juichte het OM. Het was gelukt om bij de rechter een verbod af te dwingen op Bandidos. Dat is geen dagelijkse kost, het laten verbieden van een vereniging of andere rechtspersoon. Uitgangspunt is natuurlijk dat een rechtspersoon, of dat nu een vereniging of een stichting is, zelf bepaalt wanneer zij ermee op wil houden. Vaak is er een bestuur dat de organisatie leidt, beslissingen neemt en in het uiterste geval de club opheft.

Maar de vrijheid van vereniging staat voorop. Die vrijheid ligt vast in onze Grondwet en in Europese verdragen. Niemand moet zich met jouw club bemoeien. Toch staat er in de wet een uitzondering op dat uitgangspunt. Op verzoek van het OM kan de rechter een rechtspersoon verbieden of ontbinden. Wanneer? Als de werkzaamheden van de rechtspersoon in strijd zijn met de openbare orde.

Toen deze mogelijkheid in de wet werd opgenomen heeft de toenmalige regering wat meer duidelijkheid gegeven. Het moest gaan om een inbreuk op de algemeen aanvaarde grondvesten van ons rechtsstelsel. Denk aan geweld of bedreiging van het openbaar gezag, geweld of bedreiging tegen andere mensen of discriminatie van rassen.

Waarom vond het OM dat Bandidos dingen deed die in strijd zijn met de openbare orde? Het OM kwam met een hele lijst. De leden van de club zouden vaak gewelddadig zijn, overheidscontrole zou worden tegengegaan en er zou een cultuur van wetteloosheid zijn. Veel ruimte voor zware criminaliteit, handel in drugs, geweld en ga zo maar door. Bandidos vormt een ernstige bedreiging voor de veiligheid van de burgers en het openbaar gezag.

De rechtbank die daarover een oordeel moest geven gebruikte termen die zo uit bepaalde kerken zouden kunnen komen. Volgens de rechtbank heeft het OM duidelijk onderbouwd dat de cultuur van wetteloosheid van de Bandidos niet alleen met de mond wordt beleden, maar dat er feitelijk een cultuur van wetteloosheid is. Relatief veel leden zijn betrokken bij het plegen van strafbare feiten. Bandidos wordt verboden. Door dat verbod worden gedragingen een halt toegeroepen die een daadwerkelijke en ernstige aantasting vormen van belangrijke beginselen van ons rechtsstelsel, zo oordeelt de rechtbank.

Toch lijkt er soms ook een beetje een heksenjacht gaande. Motorclubs worden altijd negatief in het nieuws gebracht. En als het maar even kan wordt er in individuele (straf)zaken een koppeling gemaakt naar het lidmaatschap van een motorclub. Framing dus. Gevolg is dat iedereen al snel negatief denkt over een motorclub.

Hoe anders verliep dat bij nieuws van de Coöperatie Laatste Wil, een belangenorganisatie die strijdt voor het recht op een middel om zelf euthanasie te plegen. Eind 2017 kwam naar buiten dat Laatste Wil vanaf januari informatiebijeenkomsten houdt voor mensen die een „betrouwbaar laatstewilmiddel” willen aanschaffen. Ze willen dan inkoopgroepen vormen die het dodelijke middel op een verantwoorde wijze kunnen aanschaffen. Anders gezegd, je kunt zo’n middel dan gewoon bestellen. Welk middel het is, wil men niet zeggen. Misschien zijn ze op een idee gebracht door het middel dat Slobodan Praljak innam tijdens de laatste zitting van het Joegoslaviëtribunaal.

Hulp bij zelfdoding is in Nederland nog steeds strafbaar. De framing rond euthanasie en hulp bij zelfdoding is echter anders. Er wordt vrijelijk over gesproken en geschreven. De Coöperatie Laatste Wil denkt nu een gaatje te hebben gevonden om niet strafbaar te zijn; mensen adviseren over de aankoop van het middel. Dat is niet illegaal. Maar hoe gaat dat straks in z’n werk? Wordt het middel verkocht met garantie? Niet goed, geld terug? Voor 23.00 uur besteld, de volgende dag in huis? Hoe zit het met de taak van de overheid om het leven te beschermen? Ze heeft niet voor niets allerlei programma’s om het aantal suïcides terug te dringen.

Verder weet de coöperatie dat hulp bij zelfdoding strafbaar is. Het lijkt er sterk op dat ze met de informatiebijeenkomsten een constructie heeft gezocht om haar doel te bereiken zonder strafbaar te zijn. Zit daarin ook niet iets van een cultuur van wetteloosheid? De wil om het rechtssysteem te passeren en je eigen gang te gaan? Zit de maatschappij te wachten op een vrij verkrijgbaar dodelijk pilletje?

Een coöperatie is net als een vereniging of stichting een rechtspersoon. Dezelfde wet is daarop van toepassing. Misschien moet het OM maar eens wat breder kijken dan alleen te focussen op motorclubs.

Mr. Bart Bouter is advocaat bij Bouter Advocatuur in Barneveld.