Fundatie biedt beeld bij halve eeuw kunst

Zaaloverzicht tentoonstelling "Vrijheid", met op de achtergrond het wandkleed "My woven Diary 01-09-1976 - 31-5-1977" van Ria van Eyk. beeld Museum de Fundatie
4

De vijftig meest invloedrijke kunstwerken van de afgelopen vijftig jaar tonen; dat is bijna een onmogelijkheid als de geschiedenis nog zo vers is. Museum de Fundatie in Zwolle doet een poging met de tentoonstelling ”Vrijheid”.

Het is een bonte verzameling van video’s, foto’s, beelden en schilderijen. Met bekende namen als Marlene Dumas en Jeroen Eisinga fungeert deze tentoonstelling ongetwijfeld als een publiekstrekker in de Overijsselse hoofdstad. Ook minder bekende kunstenaars duiken op in het overzicht dat kunstcriticus, schrijver en curator Hans den Hartog Jager samenstelde.

Den Hartog Jager –hij maakte drie keer eerder een tentoonstelling voor de Fundatie– kiest als vertrekpunt zijn geboortejaar 1968. Dan gaan niet alleen de studenten in Parijs de barricaden op; het is met diverse protesten wereldwijd een roerige tijd. Voor elk volgend jaar kiest Den Hartog Jager een werk dat hij bestempelt als kernkunstwerk. Alle makers zijn van Nederlandse komaf en werken ook meestentijds in Nederland.

Met de keus voor ”Nummer acht, everything is going to be alright” van Guido van der Werve zal menig bezoeker het eens zijn. De tien minuten durende film toont een kleine zwarte gestalte, lopend over een ijsvlakte en op de hielen gezeten door een enorme ijsbreker die met ferme kracht het ijs in stukken splijt. Het schip van formaat moet deze man makkelijk aankunnen en toch wordt de persoon –Van der Werve zelf– niet ingehaald, noch door het ijs verzwolgen.

Oordeel

Maar wat maakt een kunstwerk nu tot een kernstuk? Den Hartog Jager geeft in het boek, dat tegelijk met de tentoonstelling verschijnt, nadrukkelijk aan dat het om een subjectieve keus gaat. Hij wil een andere, nieuwe, prikkelende blik op de Nederlandse kunst geven en mensen ervan doordringen dat er geweldige, overtuigende, ontregelende en prachtige werken zijn gemaakt, de afgelopen vijftig jaar, zo schrijft hij in de inleiding van ”Vrijheid”.

Vijftig jaar kunst biedt ook een spiegel van een halve eeuw ontwikkeling van de maatschappij. Terwijl Den Hartog Jager vrijwel alle zalen van de Fundatie nodig heeft, is er maar een kunstwerk van religieuze aard te ontdekken: ”Het laatste oordeel” van Marc Mulders. Alleen de schetsen van dit werk zijn te zien in het museum, want het gaat om een glas-in-loodraam voor het ingangsportaal van de Sint-Janskathedraal in Den Bosch. Hoewel het eindresultaat in Zwolle niet te zien is, geven de schetsen een inkijkje in de werkwijze van Mulders, die knipt en plakt en zo de compositie schikt en herschikt.

Den Hartog Jager kiest voor dit raam van Mulders omdat het volgens hem het eeuwige, het Bijbelse, en de actualiteit met elkaar verbindt. Tegelijk is het een beeld van het kwaad. De oplettende kijker ziet in het raam linksonder een zeefdruk van een vliegtuig dat op 11 september 2001 een van de Twin Towers in New York gaat doorboren.

Traditie

Vrijheid is het overkoepelende thema van de tentoonstelling, „omdat de betekenis van dat woord de laatste decennia zo sterk is veranderd”, schrijft Den Hartog Jager in zijn boek. „Vijftig jaar geleden, aan het einde van de jaren zestig, stond ‘vrijheid’ voor de nieuwste revolutionaire ontwikkelingen waarmee de bestaande patronen uit de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog werden doorbroken. Vrijheid betekende een breuk, met de benauwde, knellende traditie van de jaren veertig en vijftig. Een halve eeuw later is dat radicaal veranderd: vrijheid is voor veel mensen zélf de traditie geworden, een ‘authentieke Nederlandse waarde’ die gretig wordt bewaakt en afgebakend.”

Voor een bezoeker is dat overkoepelende thema ”vrijheid” niet meteen herkenbaar. In eerste instantie is de tentoonstelling vooral een verzameling topwerken die niet thematisch en niet op chronologische volgorde bij elkaar hangen. De uitgebreide begeleidende teksten moeten duidelijk maken waarom Den Hartog Jager juist voor deze kunstwerken kiest. Daar komt nog bij dat deze moderne kunst wel uitleg nodig heeft, want menig werk is conceptueel van aard, wat tekenend is voor deze periode. Het idee is belangrijker dan de esthetische uiting.

Hapklare kunst biedt ”Vrijheid” niet, maar wie een flinke portie moderne kunst wil zien en tegen een stootje kan, krijgt in Zwolle waar voor zijn geld.

De tentoonstelling “Vrijheid” is tot en met 12 mei 2019 te zien in museum de Fundatie.