Formatieblog: Onderhandelaars kabinetsformatie de hei op

Exterieur van landgoed De Zwaluwenberg. De onderhandelaars van de kabinetsformatie verhuizen van de omgeving van het Binnenhof naar dit landgoed om daar verder te onderhandelen. beeld ANP

De onderhandelaars Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) hebben afspraken gemaakt over euthanasiebeleid, een heet hangijzer in de formatiebespreking tussen de drie partijen. Volg het nieuws in dit liveblog op de voet.

Liveblog laatste update 13.57 uur 23 augustus 2017
13.57 uur 23 augustus 2017

Kabinetsformatie in landhuis Engelse stijl

De Prins Bernhardkamer in Landgoed De Zwaluwenberg bij Hilversum. Hier gaan de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie met elkaar om de tafel om meters te maken in de formatie. beeld ANP

De kabinetsformatie wordt donderdag en vrijdag voortgezet in de natuur. De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie verlaten de Haagse binnenstad en praten in alle rust verder op landgoed De Zwaluwenberg bij Hilversum. Buitenplaats De Zwaluwenberg is eigendom van de Staat der Nederlanden. Die kocht in 1951 landhuis en de tuin, als verblijf voor de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht (IGK). Prins Bernhard vervulde die functie van 1945 tot 1976. In dat jaar trad hij af als gevolg van de Lockheed-affaire.

De Zwaluwenberg kent een lange geschiedenis. Het heidegebied bij Hilversum werd in de negentiende eeuw langzaam maar zeker omgetoverd in een bosrijk landgoed met berken, beuken, eiken en dennen. Tussen 1842 en 1885 was de Amsterdamse makelaar Johannes Ruijs eigenaar.
Op de top van de ‘berg’ bouwde Ruijs een kleine ronde koepel die dienst deed als buitenverblijf. In 1880 brandde de koepel af, waarna Ruijs op dezelfde plek van de koepel een uitspanning voor het publiek bouwde, compleet met doolhof en speeltuin.

In 1912 kwam het landgoed in handen van jonkheer Ernestus de Pesters. Hij gaf opdracht om op het hoogste punt van het gebied een villa in Engelse stijl te bouwen voor zijn Schots-Nederlandse echtgenote Grace MacColl. Na het overlijden van Grace in 1933 verliet de familie De Pesters het landhuis.
Vanaf de Tweede Wereldoorlog heeft het land huis voornamelijk dienst gedaan als onderkomen van militairen. Eerst de Nederlanders tijdens de mobilisatie, vervolgens huisde er de Duitse bezetter en daarna de Canadese bevrijders.

Al eerder diende De Zwaluwenberg als overleglocatie voor een kabinetsformatie. Dat was op 18 en 19 januari 2007. De onderhandelingen leidden tot het vierde kabinet-Balkenende van CDA, PvdA en ChristenUnie. De buitenplaats is elk jaar tijdens Open Monumentendag geopend voor het publiek.

17.41 uur 22 augustus 2017

Onderhandelaars kabinetsformatie de hei op

beeld ANP

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie die bezig zijn een nieuw kabinet te smeden, verlaten deze week de omgeving van het Binnenhof in Den Haag en gaan de ’hei’ op. Donderdag en vrijdag gaan zij naar Landgoed De Zwaluwenberg bij Hilversum. De onderhandelaars willen daar ‘meters maken’, met het oog op de fractievergaderingen van hun partijen volgende week.

De politici zijn tot op heden niet ver weg geweest van het Binnenhof. Het monumentale Johan de Witthuis op enkele honderden meters van het Haagse politieke centrum was tot nu toe de plek waar werd onderhandeld als ze behoefte hadden aan een andere omgeving.
Landgoed De Zwaluwenberg is een terrein van Defensie waar de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht zetelt. In 2007 spraken de fractievoorzitters van CDA, PvdA en ChristenUnie daar ook al over de vorming van een kabinet.

09.02 uur 19 augustus 2017

Gebed voor CU bemoedigt Segers

Sinds hij het ouderlijk huis uit is, belt CU-leider Segers iedere zondagavond met zijn moeder in Lisse, schrijft hij in het vrijdag verschenen ledenmagazine van de ChristenUnie. „De laatste weken gaat het uiteraard ook weleens over de coalitieonderhandelingen”, vervolgt hij. „Ze leeft intens mee en ik vind het belangrijk om ook haar indrukken en opvattingen te horen.”

Het bijzonderst in die gesprekken, aldus Segers, „is dat ze steeds weer vertelt over een vriendin of familielid die haar belde met de mededeling dat er ’s zondags voor de onderhandelingen en voor ons als ChristenUniesmaldeel is gebeden. Dat raakt me en bemoedigt me.”
Segers zit samen met zijn compagnon Schouten aan de onderhandelingstafel, „met ons keihard werkende fractieteam achter ons.” Wij doen, meldt Segers, „met onze Gideonsbende hetzelfde werk als de grote fracties die aan tafel zitten. Maar in deze spannende periode heb ik meer dan ooit gemerkt dat om onze fractie heen nog zo veel meer mensen staan die meeleven, een bemoedigende mail sturen, voor ons bidden.”
De partijleider rept van momenten „waarop ik ook echt heb gemerkt dat we er niet alleen voor stonden. Mede dankzij u.”
Uit de grond van zijn hart bedankt hij daarvoor zijn achterban alvast.

17.31 uur 18 augustus 2017

Rutte: het is onwaarschijnlijk complex

Mark Rutte (VVD) bij het Johan de Witthuis na afloop van formatiegesprekken met informateur Gerrit Zalm. beeld ANP

Vorige week werd duidelijk dat er behoorlijk vaart zit in de gesprekken. Rutte wees er vrijdag op dat er vier partijen aan tafel zitten „die allemaal wensen hebben”.

„We zitten nu in een hele ingewikkelde fase waar het gaat om heel veel grote hervormingen. Dat is echt gedetailleerd.”

Ook CDA-leider Sybrand Buma herhaalde dat het nog wel een tijdje kan duren. Volgens hem is er veel te bespreken en moet dat goed gebeuren. „Met vier partijen is dat iets wat meer tijd kost dan met twee”.

10.32 uur 17 augustus 2017

CU niet uit het veld geslagen door nieuw lek

De vertrouwelijke informatie over de kabinetsformatie die het AD donderdag afdrukte heeft ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers niet zo uit zijn evenwicht gebracht als het lek van eerder deze week.

„De scherpte gaat er wat af”, zei Segers aan het begin van een nieuwe onderhandeldag. „En de motivatie om hier heel stevig en hard door te praten neemt alleen maar toe.”

07.03 uur 17 augustus 2017

„Deal over meervoudig ouderschap”

beeld ANP

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hebben in de formatie afgesproken dat een volgend kabinet een onderzoek gaat doen naar meervoudig ouderschap, zo meldt het AD. Kinderen kunnen dan juridisch gezien meer dan twee ouders hebben.

Hiervoor moet het familierecht worden ‘herijkt’. Rutte-III moet dat gaan uitpluizen, zo blijkt uit een conceptakkoord tussen de formerende vier partijen dat het AD heeft ingezien.

Uit de conceptafspraken blijkt verder dat het nieuwe kabinet meerdere maatregelen wil nemen om de positie van homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksuelen (LHBTI’ers) te verbeteren.

Over meervoudig ouderschap verschillen de partijen erg van mening. D66 en VVD zijn voorstander, maar het CDA en vooral ook de ChristenUnie zijn tegen, onder meer omdat één kind met drie ouders niet strookt met de ’biologische werkelijkheid.

19.38 uur 16 augustus 2017

Gelekte stukken zouden slechts voorzet Zalm zijn

De vertrouwelijke stukken uit de kabinetsformatie waaruit het AD woensdag voor de tweede dag op rij citeerde, zijn slechts een voorzet van informateur Gerrit Zalm en zijn staf. Dat meldt De Telegraaf op basis van bronnen in Den Haag.

De uitgelekte informatie komt uit een document dat maandag door Zalm aan de onderhandelaars is verstrekt en daarna naar contactpersonen bij fracties is gemaild. De stukken zijn opgesteld op basis van de verkiezingsprogramma’s van de vier partijen en de punten moeten nog uitonderhandeld worden.

Het AD meldde woensdag op basis van de informatie dat VVD, CDA, D66 en ChristenUnie willen dat scholen les gaan geven over het Wilhelmus. Volgens De Telegraaf is er over deze CDA-wens echter niet tot nauwelijks gepraat. Over medisch-ethische kwesties is wel uitvoerig gesproken en er is een concepttekst opgesteld. Naar verluidt is er ook aandacht voor mobiliteit in het document.

19.22 uur 16 augustus 2017

Segers heeft vertrouwen in de formatie

beeld ANP

Het lekken van informatie uit het formatieoverleg viel vooral bij de ChristenUnie erg slecht, maar haar leider Gert-Jan Segers houdt vertrouwen in het overleg. Dat zei hij woensdag na weer een dag onderhandelen met VVD, CDA en D66.

Het AD meldde dinsdag dat de onderhandelaars een compromis zouden hebben bereikt over medisch-ethische onderwerpen, een zeer gevoelig onderwerp bij de ChristenUnie. Er zou een akkoord in de maak zijn over stervenshulp en stamcelonderzoek.

Segers was woedend en weigerde aan het eind van de dag zelf zijn vertrouwen in de rest van het onderhandelingsproces uit te spreken. „Als je doorpraat, is er vertrouwen. En we praten door, dus dat is er”, verklaarde Segers een dag later.

Volgens D66-voorman Alexander Pechtold heeft het lekken woensdag geen invloed meer gehad op de gesprekken. „Vandaag was het alleen maar weer de inhoud.”

13.48 uur 16 augustus 2017

„Nog geen begin akkoord sociale partners”

Er is voorlopig geen akkoord te verwachten tussen de sociale partners. „Wij hebben nog niet het begin van een akkoord”, aldus Hans de Boer van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Ook Busker zei dat een akkoord niet aanstaande is. „Wij zijn met elkaar in gesprek, maar het zijn zware onderwerpen, daar zijn wij nog niet uit met elkaar.”

07.27 uur 16 augustus 2017

Wilhelmus op scholen

Scholen moeten leerlingen les gaan geven in de tekst, betekenis en melodie van het Wilhelmus. Ook moeten Nederlanders op hun 18e verjaardag een boekje krijgen over de geschiedenis van Nederland. Dat blijkt uit de concepttekst van het regeerakkoord die het AD heeft ingezien.

19.49 uur 15 augustus 2017

Vier vragen over het compromis van Zalm

Wat betekent het onderhandelingscompromis waarover het AD dinsdag publiceerde, nu inhoudelijk? Volgens de politieke redactie van deze krant lijkt datgene wat uitlekte, verdacht voordelig uit te pakken voor D66.

52747003Lekken is een kunst: vier vragen over het compromis van Zalm

18.40 uur 15 augustus 2017

Rutte: kou over lek is uit de lucht

Gert-Jan Segers (ChristenUnie) bij aankomst bij het Johan de Witthuis voor de formatiegesprekken met informateur Gerrit Zalm. beeld ANP

Het is niet goed als onderdelen van onderhandelingen uitlekken naar media, maar het onderlinge vertrouwen tussen de onderhandelaars is nog goed. Dat heeft VVD-leider Mark Rutte gezegd nadat het AD eerder op de dag had geschreven over een mogelijk compromis over medisch-ethische kwesties en uit een vertrouwelijk stuk van de kabinetsformatie had geciteerd.

Volgens Rutte is er „goed over gesproken” en gaan de gesprekken woensdag verder. Volgens hem worden er over en weer geen verwijten gemaakt. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers, maar ook D66-leider Alexander Pechtold toonden zich eerder zeer ontstemd. Het lekken was niet goed voor het vertrouwen, klonk het bij ingewijden.

Volgens Pechtold is er gesproken over het lek, maar zijn de onderhandelaars daarna met andere onderwerpen doorgegaan. Segers noemde het ook na de gesprekken van dinsdag „heel vervelend” dat er zaken naar buiten zijn gekomen die „nog niet zijn afgerond”.

17.07 uur 15 augustus 2017

Lekken slecht voor onderling vertrouwen

Gert-Jan Segers (ChristenUnie) bellend in de tuin van het Johan de Witthuis tijdens de formatiegesprekken met informateur Gerrit Zalm. beeld ANP

Het vertrouwen tussen de onderhandelaars over de vorming van een nieuwe regering heeft door het AD-bericht een flinke deuk opgelopen. "Het lijkt erop dat er gelekt is aan de pers en dat ChristenUnie-leider Segers daar erg boos over is", zegt NOS-verslaggever Xander van der Wulp. Segers "lijkt een duidelijk statement te willen geven; dit pik ik niet."

15.01 uur 15 augustus 2017

Ook Pechtold geïrriteerd over lek

Ook D66-leider Alexander Pechtold was geïrriteerd over het lekken van het 'formatiecompromis'. „Ik zeg even helemaal niets”, was het enige wat hij kwijt wilde terwijl hij naar binnen beende bij het Johan de Witthuis, waar de onderhandelingen plaatsvinden.

Informateur Gerrit Zalm noemde de berichten over het vermoedelijke compromis „heel vervelend”. „Er staat iets over in de krant, wat niet de bedoeling was.” Hij wees erop dat „er pas een deal is als alles klaar is”. „Er is geen deal; een akkoord gaat over het totale pakket.” Zalm hoopt dat het vertrouwen van de onderhandelaars in elkaar door het lek niet is geschaad.

14.46 uur 15 augustus 2017

Segers boos over lekken „formatiecompromis”

Gert-Jan Seegers en Carola Schouten verlaten het gebouw van de Tweede Kamer na de onderhandelingen van vandaag met informateur Gerrit Zalm. beeld ANP

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers is woedend over de berichten dat de onderhandelende partijen een compromis hebben bereikt over heikele medisch-ethische kwesties. Hij ontkent dat er een vergelijk is en noemt de berichtgeving „heel schadelijk” voor de kabinetsformatie.

„Er is geen compromis. Er is geen akkoord”, bezwoer Segers in weerwil van berichtgeving van het AD dat er een akkoord in de maak is over stervenshulp en stamcelonderzoek. Hij heeft het gevoel dat het door die berichten „geen gemakkelijke middag wordt”. „Dit helpt niet voor het proces dat we binnen gaan voeren. Ik ga nu met een bezwaard gemoed naar binnen.”

VVD-voorman Mark Rutte wilde zich niet over een eventueel compromis uitlaten, maar sprak met een knipoog wel van „knap werk” van het AD. „Ik zeg er helemaal niets over, omdat het niet helpt”.

11.53 uur 15 augustus 2017

Het compromis van Zalm

Informateur Gerrit Zalm. beeld ANP

Waar komt de compromistekst van informateur Zalm op neer? De architect van Rutte III lijkt aan te koersen op het handhaven van de huidige euthanasiepraktijk. Daarbij is euthanasie toegestaan als het lijden van de patiënt voortkomt uit medische aandoeningen. Dat kunnen terminale ziekten zijn of beginnende ouderdomskwalen, maar vage klachten over ”klaar zijn met leven” mogen geen grond vormen voor euthanasie of hulp bij zelfdoding.

De verruiming van de embryowet waar het AD dinsdag over schreef, ziet vermoedelijk op een voornemen dat demissionair minister Schippers (VWS) in maart kenbaar maakte. Nu al mogen artsen mannelijke embryo’s die tot stand zijn gebracht voor een zwangerschap vernietigen als er sprake blijkt te zijn van een ziekte die uitsluitend jongetjes treft. De verruiming zou erop neerkomen dat ouderparen embryo’s ook zouden mogen laten selecteren op geslacht als er sprake is van minder uitgesproken verschillen in ziektekansen tussen jongens en meisjes.

Nog onduidelijk is de zin over meer onderzoek naar stamcellen. Als Zalm de ChristenUnie wil ontzien, doelt hij met deze passage waarschijnlijk op embryobesparend onderzoek, namelijk experimenten met lichaamsstamcellen.

09.39 uur 15 augustus 2017

„Belangrijke medisch-ethische onderwerpen vrije kwesties"

De beoogde regeringspartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie overwegen elkaar vrij te laten bij stemmingen over de belangrijkste medisch-ethische kwesties. Dat schrijft de Volkskrant dinsdag. Dat geldt niet alleen voor levensbeëindiging bij "voltooid leven", maar ook voor de nieuwe wet op de orgaandonatie. Het kabinet zelf zal zich onthouden van nieuwe vergaande voorstellen rond deze onderwerpen en laat het initiatief aan de Kamer.

Volgens de Volkskrant zeggen bronnen op het Binnenhof dat het gaat om een compromistekst van informateur Gerrit Zalm.

Op een gebied zou het kabinet wel met nieuw beleid kunnen komen: het omgang met embryo's. De Embryowet zou verruimd moeten worden om artsen meer armslag te geven bij de selectie van embryo's in de strijd tegen ernstige erfelijke ziekten.

Volgens NOS-commentator Joost Vullings kan D66 in deze situatie wel in de gelegenheid worden gesteld een initiatiefwet in te dienen in de Kamer rond "voltooid leven". De kans dat die wet ook wordt aangenomen in Tweede en Eerste Kamer wordt zo goed als uitgesloten, aldus Vullings.

06.56 uur 15 augustus 2017

„Geen voorstellen in nieuw kabinet rond hulp bij zelfdoding”

beeld ANP

Een volgend kabinet gaat geen voorstellen doen om de regels rond hulp bij zelfdoding te verruimen. De formerende partijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie willen wél meer onderzoek naar embryo’s.

Dat blijkt uit voorlopige afspraken tussen de vier partijen, die het AD heeft ingezien. Ouderen die niet ziek zijn, maar hun leven voltooid vinden, krijgen voorlopig niet de mogelijkheid tot hulp bij zelfdoding.

Het besluit over euthanasie lijkt deel te zijn van een compromis op medisch-ethisch terrein. Op dat vlak zal een volgend kabinet wel meer initiatief nemen. Zo wordt de huidige zogenoemde Embryowet opgerekt. De mogelijkheden voor geslachtskeuze ‘worden verruimd’ om de risico’s op zeer ernstige erfelijke ziektes te verkleinen. Ook zetten de formerende partijen in op meer onderzoek naar stamcellen om erfelijke ziektes te voorkomen.

19.40 uur 14 augustus 2017

Buma: formatie duurt nog wel even

De kabinetsformatie gaat weliswaar de goede kant op, maar het duurt nog wel even voor ze klaar is. „We zijn echt nog wel een tijd bezig, maar we zijn hard onderweg”, zei CDA-leider Sybrand Buma na een onderhandelingsronde met Mark Rutte (VVD), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en hun secondanten. Volgens Buma is de duur van de besprekingen „niet te voorspellen”. Hij vindt dat „logisch” omdat er vier partijen aan tafel zitten. Als het aan VVD-leider Mark Rutte ligt komt er „zo snel mogelijk” een nieuw kabinet. „Aan mij zal het niet liggen.”

11.15 uur 14 augustus 2017

Optimisme in kabinetsformatie houdt stand

Alexander Pechtold. beeld ANP

De partijleiders in de kabinetsformatie blijven optimistisch. Dat bleek maandag bij het begin van een nieuwe onderhandelingsronde. D66-leider Alexander Pechtold zei dat „het tempo erin zit” sinds vorige week. „Ik vond mezelf het minst optimistisch, maar ik was toch al behoorlijk optimistisch. Kun je nagaan hoe het met de rest is.”

Volgens ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers hebben de partijen vorige week „goede dagen” gehad en zal er niet „terugonderhandeld” worden. Dat is Haags jargon voor terugkomen op eerder bereikte overeenstemming, wat veel partijen een doodzonde vinden. Hij voegde er wel aan toe dat er „nog veel te doen” blijft.

Vorige week vrijdag klonken de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie plots eenstemmig hoopvol. Tijdens de eerste drie onderhandeldagen na de drieweekse zomervakantie van het kwartet waren verscheidene heikele kwesties weer eens op tafel gekomen en lijkt het vertrouwen gegroeid dat de vier eruit kunnen komen. Op veel terreinen was volgens de onderhandelaars vooruitgang geboekt en sommige onderwerpen waren al ‘afgetikt’, liet VVD-kopstuk Halbe Zijlstra weten.

Komende week staan waarschijnlijk in elk geval sociaal-economische vraagstukken op de agenda. De werkgevers en werknemers schuiven vermoedelijk woensdag in de Stadhouderskamer aan om onder meer over flexwerk en pensioenen te praten.

20.50 uur 11 augustus 2017

Onderhandelingen kunnen nog steeds mislukken

Een eenzame demonstrant op het Binnenhof tijdens de formatiegesprekken tussen VVD, D66, CDA, CU en informateur Gerrit Zalm. beeld ANP

Het is volgens ingewijden niet zo dat het nieuwe kabinet er ondanks de geboekte vooruitgang van de afgelopen dagen in enkele weken zal zijn. Ook nu klinkt het dat, ondanks dat er stappen zijn gezet, de onderhandelingen nog steeds kunnen mislukken. Tegenover de NOS toonde informateur Gerrit Zalm zich wel optimistisch. Op de vraag of er begin oktober een regeerakkoord kan liggen, antwoordde hij: „als het even kan wat eerder”. Volgens hem „wil iedereen dit wel tot een succes maken”.
Maandag hervatten de onderhandelaars de gesprekken. Volgende week schuiven ook de sociale partners aan, de werkgevers en werknemers. Het gaat om voorzitter Hans de Boer van werkgeversorganisatie VNO-NCW en voorzitter Han Busker van vakbond FNV.

19.11 uur 11 augustus 2017

Pechtold: in 3 dagen heel veel gedaan

Een moslim die vrijdag op het Binnenhof in gebed was, is door de politie weggeleid. beeld ANP

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie die proberen een nieuw kabinet te smeden „hebben in drie dagen heel veel gedaan”. Dat heeft D66-leider Alexander Pechtold gezegd na de laatste formatiegesprekken van deze week. Volgens hem zijn ook stappen gezet op de moeilijke dossiers. „Dat mag ook wel”, aldus Pechtold. Voor de zomerpauze in de onderhandelingen was Pechtold aanmerkelijk minder optimistisch. De vooruitgang was volgens hem toen eerder centimeters dan meters. Pechtold zegt ook nu dat er weliswaar vorderingen zijn gemaakt, maar dat er ook nog een „paar stevige dingen zijn die maar elke keer terugkomen”.

Ook Sybrand Buma (CDA) zegt dat dat er „tempo in zit” en dat dit belangrijk is. „Ik heb altijd gezegd: de bedoeling is om eruit te komen, en we zijn nu echt wel voluit bezig.” Tegelijkertijd zegt hij dat het nog een tijd gaat duren „omdat er gewoon heel veel te bespreken is en met vier partijen kost dat veel tijd”. Eerder op de dag had Halbe Zijlstra (VVD) al gezegd dat er al wat onderwerpen waren „afgetikt” en liet ook Gert-Jan Segers van de ChristenUnie weten dat er op veel terreinen vooruitgang is geboekt.

17.38 uur 11 augustus 2017

Ook CDA speelt het spel hard

Pieter Heerma en Sybrand Buma (CDA) op het Binnenhof. beeld ANP

Niet alleen D66 en de CU zullen, ook het CDA zal tijdens deze formatie op een aantal onderdelen zijn huid zo duur mogelijk willen verkopen, schrijft de commentator van deze krant. Alleen al daarom ligt het in de rede te vermoeden dat de formatie nog wel even duurt.

17.53 uur 10 augustus 2017

Sociale partners schuiven aan bij formatie

Bij de formatie schuiven volgende week de zogenoemde sociale partners aan, de werkgevers en werknemers. Het gaat om voorzitter Hans de Boer van werkgeversorganisatie VNO-NCW en voorzitter Han Busker van vakbond FNV.

Het gesprek tussen de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie en de sociale partners staat vooralsnog voor woensdag op de agenda. Zij kunnen zich dan buigen over onder meer de flexwet (hoe flexibel moet personeel zijn), de positie van zelfstandigen en de pensioenen.
Bij eerdere formaties zaten werkgevers en vakbonden vaak ook even aan tafel.

10.32 uur 10 augustus 2017

Formatie terug aan het Binnenhof

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zijn terug op het Binnenhof om te praten over een nieuwe regering. De afgelopen tijd spraken de partijen elkaar steeds in het statige Johan de Witthuis, maar donderdag zitten ze met informateur Gerrit Zalm weer in de Stadhouderskamer, waar de afgelopen maanden ook geregeld is vergaderd.

15.13 uur 9 augustus 2017

‘Uitruilen’ lijkt optie in formatie

Alexander Pechtold (D66) verlaat het Johan de Witthuis voor de lunchpauze. beeld ANP

Partijen die meedoen aan de vorming van een nieuw kabinet-Rutte III neigen naar ‘uitruilen’. Ze willen bij sommige belangrijke eisen zo min mogelijk water bij de wijn doen. In ruil zouden ze dan andere punten kunnen laten vallen. Het lijkt op de manier waarop het kabinet-Rutte II tussen VVD en PvdA tot stand kwam. D66-leider Alexander Pechtold vindt net als zijn ChristenUnie-collega Gert-Jan Segers dat over principes geen compromis valt te sluiten. Hij vindt het soms verstandiger om af te spreken dat „we het ene probleem aanpakken op de manier die jij ideaal vindt en het andere zoals de andere dat zou zien”. Hij zei dat woensdag na een onderonsje met Segers op de eerste dag van de formatie na een zomerpauze van drie weken. Ook Segers zei dat uitruilen „zou kunnen”.

D66 en de ChristenUnie (CU) verschillen fundamenteel van mening over onder meer stervenshulp voor ouderen die vinden dat hun leven voltooid is, de kweek van embryo’s, meerouderschap (voor homoparen) en het wietbeleid. Pechtold voelt er niets voor „om in vage teksten” de onderlinge verschillen „weg te poetsen”. „Als je probeert bij moeilijke kwesties in het midden te komen, dan moet je je afvragen of je allebei er überhaupt wat mee hebt.”
De D66-voorman ruilt onderwerpen waarop de partijen hemelsbreed van elkaar verschillen soms liever uit. „Dan kun je ook aan Nederland laten zien waarom je voortgang maakt met het ene en over het andere afspreekt dat niet te doen.” Pechtold waarschuwde ook dat de onderhandelaars zich niet moeten blindstaren op principes. „Dat verstart jezelf. Als je als minderheid alleen maar in je eigen gelijk blijft hangen, dan wordt Nederland er niet beter van.”
De onderwerpen waarover CU en D66 zo verschillen, staan donderdag op de agenda bij de formatie. De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en CU beginnen weer om 10 uur.

10.32 uur 9 augustus 2017

Gronings gas en pensioenen op formatietafel

Segers (CU). beeld ANP

Na drie weken vakantie praten de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie woensdag weer over de vorming van een nieuw kabinet. Op het programma staan onder meer de gaswinning in Groningen en pensioenen, gaf VVD-leider Mark Rutte aan.

De partijleiders lieten weten verfrist en met nieuwe inzichten te zijn teruggekeerd naar Den Haag. Aan voorspellingen over een nieuw kabinet wagen ze zich nog altijd niet. „Daar kan ik niks over zeggen”, aldus Rutte over of er voor Prinsjesdag een nieuwe regering is. „Er zijn nog een paar flinke hobbels te nemen”, zei D66-voorman Alexander Pechtold over de voortgang van de formatie.

De meeste onderhandelaars hielden - net als voor de zomerstop - de kaken stijf op elkaar over de inhoud van de gesprekken. Dat er over Groningen wordt gesproken werd dinsdag al duidelijk, toen bekend werd dat het Staatstoezicht op de Mijnen en de Gasunie aanschuiven aan de onderhandelingstafel in het Johan de Witthuis.

06.52 uur 9 augustus 2017

Partijen hervatten formatie met zware dobber

beeld ANP

Na drie weken pauze wordt het overleg over de vorming van een nieuw kabinet tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hervat met een heet hangijzer: de gaswinning. De partijen zijn verdeeld over het tempo waarin de gaswinning zou moeten worden afgebouwd.

De onderhandelaars komen woensdag om 10.00 uur bijeen. ’s Middags praten zij over de aardgaswinning met kopstukken uit de sector.

De vier partijen begonnen hun onderhandelingen eind juni onder leiding van oud-minister Gerrit Zalm. Hij kijkt of het kwartet het kabinet-Rutte III kan vormen.

Op de laatste dag voor de zomerpauze hanteerde Zalm termen uit het wielrennen om de stand van zaken te beschrijven na de eerste drie weken overleg. Er zijn een paar bergetappes geweest, maar er komen er ook nog, aldus de informateur. Ook zou de finish nog niet in zicht zijn. Tijd is minder belangrijk dan kwaliteit, benadrukte hij.

Het kwartet van VVD, CDA, D66 en CU geldt als de enige nog haalbare coalitie die een meerderheid heeft in Tweede en Eerste Kamer.

16.35 uur 8 augustus 2017

Partijen terug van vakantie

De onderhandelende partijen hebben een paar weken vakantie achter de rug en beginnen woensdag weer met de onderhandelingen.

2017-08-08-VP1-formereninzomer-3-FC_webFormeren en de zomer, ze horen bij elkaar

07.51 uur 21 juli 2017

Zalm praat koning bij

Informateur Gerrit Zalm staat de pers te woord over de onderhandelingen tussen de partijleiders van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. beeld ANP

Informateur Gerrit Zalm heeft koning Willem-Alexander donderdag op de hoogte gebracht van de stand van zaken in de formatiebesprekingen. Dat heeft de Rijksvoorlichtingsdienst gemeld.

De onderhandelaars Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) nemen de komende weken vakantie. Het overleg wordt op 9 augustus hervat.

Woensdag toonden ze zich hoopvol over het verloop van de gesprekken, al is er nog geen gezamenlijk plan voor doorrekening naar het Centraal Planbureau gestuurd.

17.25 uur 19 juli 2017

Onderhandelaars hoopvol formatiepauze in

Premier Rutte. beeld ANP

Volgens VVD-leider Mark Rutte is zijn hoopvolle gevoel over de formatie niet afgenomen en misschien zelfs iets toegenomen na de eerste weken van onderhandelingen tussen zijn partij, CDA, D66 en ChristenUnie. Rutte zei dat woensdag na afloop van de laatste gesprekken tussen de onderhandelaars voor de zomerpauze. Zij gaan nu ruim twee weken met vakantie.

Ook Gert-Jan Segers van de ChristenUnie liet zich positief uit. Volgens hem is er al best veel bereikt. „Er zijn een paar hele grote onderwerpen behandeld en daar lijkt consensus te zijn”, aldus Segers. Hij benadrukt ook dat dit zeker nog niet voor alle onderwerpen geldt.„Er zijn heel veel onderwerpen behandeld, er is echt heel hard gewerkt. Het vertrouwen is ondertussen groter geworden. We zijn er nog niet, maar het is niet niks.”

Segers denkt dat tot dusver het maximale is bereikt. „We hadden niet verder kunnen zijn dan waar we nu zijn.”

De gesprekken zijn nog niet zo vergevorderd dat het Centraal Planbureau nu al plannen kan gaan doorrekenen, zei D66-leider Alexander Pechtold. „Er gaat niets namens de tafel naar het CPB, maar er wordt de hele dag gerekend, en om informatie gevraagd bij adviesorganen.” Dat er nog niets naar het CPB wordt gestuurd, zegt volgens Pechtold niets over het tempo van de onderhandelingen.

13.56 uur 19 juli 2017

Laatste dag formeren voor vakantie

Sybrand Buma (CDA) voor aanvang van het formatieoverleg in het Johan de Witthuis. beeld ANP

Voor de laatste keer voordat ze op vakantie gaan zijn de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie woensdag aangeschoven in het Johan de Witthuis. De partijleiders benadrukten dat iedereen toe is aan vakantie, maar dat het werk tegelijk zeker nog niet af. Over ruim twee weken gaan de gesprekken weer verder.

D66-leider Alexander Pechtold liet het woord ‘coalitie’ woensdagochtend vallen, wellicht een teken dat de onderhandelaars goede hoop hebben op een positieve afloop. „Het ene onderwerp is moeilijker dan het ander”, zei hij over de gesprekken. „Het leuke van deze coalitie is wel dat het nooit dezelfde verhoudingen zijn.” CU-voorman Gert-Jan Segers hield iets meer een slag om de arm en sprak van een „coalitie in spe”.

De politici lieten duidelijk blijken toe te zijn aan vakantie. CDA-leider Sybrand Buma noemde het ronduit „nodig”. Maar dat er twee weken niet aan het Binnenhof wordt vergaderd betekent niet dat er helemaal niks gebeurt. „Het is de laatste dag dat u ons hier ziet, maar dat betekent niet dat we niets doen”, zei Pechtold.

12.14 uur 19 juli 2017

Ministersposten

In de tuin van het Johan de Witthuis zijn partytenten neergezet, zodat informateur Zalm (b.) en de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en CU lekker buiten kunnen eten. beeld ANP, Bart Maat

Hard nieuws vanuit het Johan de Witthuis –waar de formatiegesprekken plaatsvinden– is er niet veel, maar over de formatie verschijnen toch dagelijks grote verhalen in de media. De Telegraaf publiceerde woensdag bijvoorbeeld een artikel over mensen die zichzelf bij de onderhandelaars opdringen voor een post in het nieuwe kabinet. De krant meldt dat er zestien ministerposten te vergeven zijn: zes voor de VVD, vier voor het CDA, vier voor D66 en twee voor de ChristenUnie. Plus natuurlijk de nodige staatssecretariaten.
Buma liet door De Telegraaf optekenen dat hij zich niet zo veel door smeekbedes van aspirant-bewindslieden laat beïnvloeden. Wat hij doet als de telefoon gaat en iemand zichzelf aanbiedt? „Dan zeg ik: „Hartstikke mooi. Ze zoeken nog een conciërge in Culemborg. Een prachtige plek om het openbaar bestuur te dienen!””
Je opdringen is sowieso kansloos. Bewindslieden bieden zichzelf niet aan, die wórden gevraagd. „De echt goede moet ik overtuigen”, is de ervaring van Pechtold. „Die willen eerst weten wat het beleid precies inhoudt dat ze moeten gaan uitvoeren en met wie. Die moet ik bijna smeken om minister te worden.”
Twee gezichten van de aanstaande regeringsploeg zijn in elk geval al wel bekend – ervan uitgaande dat de formatiepoging slaagt: Rutte gaat door als premier en minister van Algemene Zaken. Namens de CU zal Kamerlid Schouten tot het kabinet toetreden. Mogelijk, zo wordt hier en daar geopperd, krijgt zij gezelschap van oud-CU-fractieleider Slob.

08.27 uur 19 juli 2017

Formatie op weg naar „knip”

De onderhandelingen over een nieuw kabinet zijn op weg naar een knip, waarna het overleg weer wordt opgepakt. Dat zei CDA-onderhandelaar Sybrand Buma dinsdagavond na weer een dag marathonoverleg. Het is de bedoeling dat de formatie later deze week voor een zomerpauze wordt onderbroken.

Buma wilde geen tussenstand opmaken. Volgens hem zijn een aantal onderwerpen besproken en kunnen na de „knip” de volgende thema’s aan bod komen. „Feitelijk stop je even voor de zomer, maar het is gewoon om echt weer verder te gaan.”
In tegenstelling tot de afgelopen twee dagen gaan VVD, CDA, D66 en ChristenUnie woensdag niet de hele dag overleggen, maar van 12.00 tot ongeveer 18.00 uur.
„We moeten morgen nog een dag heel hard werken en dan zien we wat daarna komt”, zei D66-leider Alexander Pechtold. Hij wilde niet aangeven of de formatie bijvoorbeeld al op de helft is.

Ook VVD-onderhandelaar Mark Rutte wilde niets kwijt over de stand van zaken. Hij verwees naar de leider van de formatie, informateur Gerrit Zalm, die naar verluidt woensdag een persconferentie gaat houden. „We gaan morgen kijken wat de heer Zalm gaat zeggen. Dat is altijd in grote wijsheid.”
Zalm probeert sinds enkele weken te kijken of de vier partijen samen het kabinet Rutte-III kunnen vormen. Het kwartet geldt als de enige nog haalbare coalitie die een meerderheid heeft in Tweede en Eerste Kamer.

11.42 uur 18 juli 2017

Dag 125: kabinetsformatie kabbelt voort richting record voor Rutte

Zijlstra (VVD) op weg naar het Johan de Witthuis. beeld ANP

Alle Tweede en Eerste Kamerleden zijn inmiddels met vakantie. Allemaal? Nee, een klein groepje politici blijft moedig doorgaan. Vlak buiten het Binnenhof, in het Johan de Witthuis, zetten enkele VVD’ers, CDA’ers, D66’ers en een tweetal CU’ers alles op alles om flinke stappen vooruit te zetten op weg naar een nieuw kabinet.

Onder leiding van informateur Zalm vergaderden ze maandag zo’n elf uur, met een pauze van anderhalf uur tussendoor. Ook dinsdag hebben ze zo’n marathonsessie gepland. Vanaf volgende week maandag hebben de onderhandelaars twee weken vrij geboekt. Alleen Zalm werkt dan noest door, samen met enkele experts uit de vier fracties.

Eind deze week moeten de eerste contouren van het financieel-economische beleid op papier staan, zodat het Centraal Planbureau (CPB) tijdens de vakantie de eerste doorrekeningen kan gaan maken om te zien hoe de maatregelen zullen uitpakken.

Gaat dat lukken? Hoever zijn de vier partijen eigenlijk? De direct betrokkenen willen er niet veel over kwijt. D66-leider Pechtold sprak maandag van een „productieve dag.” Verder noemde hij het „belangrijk om op een gegeven moment het financiële plaatje rond te hebben.” Tja, nogal een open deur.

Is er dan écht niets meer te zeggen? Jawel hoor. De Volkskrant schreef zaterdag: „Vooruitgang is zeker geboekt.” Informateur Zalm heeft groepjes met specialisten van de vier onderhandelende partijen aan het werk gezet. Zo zijn er, stelde de krant, een zorggroep en een groep die zich buigt over de financieel-economische thema’s. Pechtold en Buma (CDA) onderhandelen over de milieuparagraaf in het regeerakkoord, Rutte (VVD) en Segers (CU) zijn ook samen aan het werk gezet. „De taaie dossiers –medisch-ethische onderwerpen, klimaat, immigratie– zijn nog niet afgetikt.”

Het AD liet zich minder optimistisch uit. „Ingewijden stellen dat er nog altijd weinig schot zit in de formatie”, aldus die krant. „Ze vragen zich zelfs af of de partijen überhaupt deze week iets voor het CPB kunnen aanleveren.”

Wél zeker is dat de vier partijen er niet meer in zullen slagen tijdig een eigen miljoenennota op te stellen voor komend jaar. Demissionair minister Dijsselbloem (Financiën) mag die klus met zijn collega’s gaan klaren.

Rutte stoomt ondertussen af op een record: zijn tweede kabinet wordt hoogstwaarschijnlijk het langstzittende sinds de Tweede Wereldoorlog. Op 20 augustus gaat het record van Lubbers III (1749 dagen in functie) uit de boeken. Het langstzittende kabinet ooit (dat van Heemskerk, 1908-1913) regeerde 2024 dagen.

07.04 uur 18 juli 2017

Formatie dinsdag verder

„Dit was een productieve dag”, vond D66-leider Alexander Pechtold. beeld ANP

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zijn maandag aan een laatste week formatie-overleg begonnen voordat ze twee weken op vakantie gaan. Ze hielden meteen een marathonzitting van ruim elf uur. Geen van de onderhandelaars wilde na afloop maandagavond veel zeggen over de vorderingen op weg naar een kabinet Rutte-III.

„Dit was een productieve dag”, vond D66-leider Alexander Pechtold. Eind vorige week was hij terughoudender. Hij zei toen dat er centimeters werden gemaakt, geen meters.

De gesprekken gaan dinsdag verder, opnieuw in het monumentale Johan de Witthuis, op enkele honderden meters van het Binnenhof.

22.18 uur 17 juli 2017

Formatie dinsdag verder

„Dit was een productieve dag”, vond D66-leider Alexander Pechtold. Eind vorige week was hij terughoudender. Hij zei toen dat er centimeters werden gemaakt, geen meters.

De gesprekken gaan dinsdag verder, opnieuw in het monumentale Johan de Witthuis, op enkele honderden meters van het Binnenhof.

10.48 uur 17 juli 2017

Laatste week formatie voor reces van start

Schouten (CU). beeld ANP

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zijn maandag weer samen om te praten over een nieuwe regering. Het is de laatste week formeren voordat de onderhandelaars twee weken met vakantie gaan.

De partijen spreken opnieuw in het Johan de Witthuis, op enkele honderden meters van de vaste vergaderplek in de Stadhouderskamer op het Binnenhof. Het wordt een lange zit: ze spreken van 10.00 uur tot 21.00 uur met elkaar.

Of dat betekent dat er ook knopen worden doorgehakt lieten de heren in het midden. „Ik weet het niet. We kijken hoever we komen”, zei VVD-leider Mark Rutte desgevraagd. D66-voorman Alexander Pechtold was nog het meest stellig. „Dat is wel de bedoeling, als we zo lang bij elkaar gaan zitten.”

De partijleiders konden ook nog niet zeggen of deze week al plannen naar het Centraal Planbureau worden gestuurd, zodat deze kunnen worden doorgerekend. „Het hangt er heel erg vanaf of we de komende dagen genoeg meters maken”, zei Pechtold hierover. „Het is wel belangrijk om op een gegeven moment het financiële plaatje rond te hebben”.

06.44 uur 17 juli 2017

Kabinetsformatie weer in Johan de Witthuis

beeld ANP

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie praten maandag opnieuw met elkaar in het Johan de Witthuis in Den Haag onder leiding van informateur Gerrit Zalm. Begin vorige week vergaderden ze ook al in het monumentale pand, op een steenworp afstand van de Stadhouderskamer aan het Binnenhof waar de meeste gesprekken plaatsvinden. Vrijdag zochten ze de Stadhouderskamer weer op.

Volgens ChristenUnieleider Gert-Jan Segers keren ze terug naar het Johan de Witthuis omdat dat „goed bevalt” en omdat het in de Stadhouderskamer „erg warm is”. De eerdere besprekingen in het Johan de Witthuis hadden een informeler karakter dan die in de Stadhouderskamer. De onderhandelaars verschenen er in vrijetijdskleding.

De partijen zijn van plan er maandag een lange dag van te maken. Hun overleg staat geagendeerd van 10 uur tot circa 21 uur.

11.57 uur 12 juli 2017

Garoeda

beeld ANP

Als ze willen, kunnen de onderhandelaars weer terecht in het Indonesische restaurant Garoeda in Den Haag. In dat etablissement streken Pechtold en Segers onlangs een paar plooien glad. Er waren wat strubbelingen ontstaan omdat Pechtold de ChristenUnie tamelijk ondiplomatiek de deur had gewezen.

Inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) sloten de toko eind vorige week wegens de slechte hygiëne. Ze gaven dinsdag groen licht om de zaak te heropenen.

Garoeda hoopt donderdag weer de eerste gasten ontvangen, zei bedrijfsleider Waldie Sariman. Hij baalt van de sluiting. Niet alleen vanwege de financiële schade maar ook vanwege de slechte publiciteit.

Het restaurant blijft nog wel onder verscherpt toezicht, meldde de NVWA. Dat betekent dat er iets vaker wordt gekeken hoe het eraan toegaat in de uitspanning. Volgens Sariman zijn de inspecteurs altijd welkom.

Dat geldt ook voor de onderhandelaars. Die hebben zich nog niet uitgelaten over een hernieuwd bezoek. Mogelijk kiezen ze de volgende keer voor Ruttes favoriete Indonesische restaurant, Soeboer, ook in Den Haag.

10.29 uur 12 juli 2017

Zalm praat koning bij over formatie

Informateur Gerrit Zalm heeft woensdag koning Willem-Alexander bijgepraat over de formatie. De onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie over een nieuw kabinet liggen twee dagen stil.

Partijleider Gert-Jan Segers van de ChristenUnie en zijn secondant bij de formatie, Carla Schouten, zijn in het buitenland. De gesprekken met Zalm gaan waarschijnlijk vrijdag verder in de Stadhouderskamer aan het Binnenhof.

18.01 uur 11 juli 2017

Pechtold: Partijen formatie maken centimeters

„Alles is besproken en heel intensief. De verschillen zijn groot. Het zijn pittige gesprekken”, aldus Pechtold na afloop. Pechtold was zuinigjes over de slagingskansen. „Ik ben niet negatief, maar ik ben wel realistisch”,aldus de D66-leider.

„Soms lijkt het alsof je het eens bent, maar bij doorvragen moet je dan toch nog even iets beter opletten. Er liggen zeker als het over medisch ethisch vlak gaat heel gevoelige zaken, zeker voor christelijke partijen tegenover liberale partijen.”

Pechtold benadrukte de noodzaak voor hem van een stevig akkoord, waar ook onderdelen in zitten waar linkse partijen zich in kunnen vinden, omdat de beoogde coalitie maar een krappe meerderheid heeft.

Gert-Jan Segers (CU) bevestigde dat er centimeters zijn gemaakt. „Het is heel weinig maar we hebben vooruitgang geboekt. Per saldo ben ik niet negatief”, aldus de fractievoorzitter. Hij erkende dat het nog steeds kan mislukken. Maar „we zitten hier aan tafel om eruit te komen.”

VVD-leider Mark Rutte wilde na afloop niet ingaan op de uitlatingen van Pechtold: „We zijn weer een dagje verder. Stapje voor stapje”.

CDA-voorman Sybrand Buma vond het goed om even in een andere omgeving te hebben vergaderd. „We hebben twee toch lange dagen kunnen maken. Er moet veel worden besproken. En we zijn nog wel even bezig. Het is een groot project met vier partijen en dat wordt heel zorgvuldig gedaan.”

Het kwartet zat maandag en dinsdag in het monumentale pand in Den Haag om even weg te zijn van het Binnenhof. De onderhandelaars kwamen in vrijetijdskleren om de ongedwongen sfeer te onderstrepen. Vrijdag wordt het overleg hervat op het Binnenhof.

10.54 uur 11 juli 2017

Er even tussenuit kán helpen, maar is geen sleutel tot succes

Premier Rutte in vrijetijdskleding onderweg naar de onderhandelingen over de formatie. beeld ANP

In managementkringen is het al sinds jaar en dag in de mode: thinking out of the box. Ofwel: buiten de doos denken. Weer anders: buiten bestaande denkkaders treden. Om op een creatieve manier hardnekkige problemen te boven te komen.

Dat de vier partijen die nu proberen een coalitie in elkaar te timmeren voor grote opgaven staan, is onmiskenbaar. In zo’n geval, weten ze bij de ChristenUnie uit ervaring, kan het helpen de onderhandelingen eens heel anders aan te pakken.

Naar verluidt komt het idee om de Stadhouderskamer als vergaderplek in te ruilen voor het Johan de Witthuis van die partij. Eigenlijk wilde Segers er even helemaal tussenuit, zelfs Den Haag achter zich laten. Zoals in 2007, toen de onderhandelaars van CDA, PvdA en ChristenUnie elkaar troffen op landgoed Lauswolt in Beetsterzwaag. Maar zo ver kreeg hij de anderen niet, fluistert men in de wandelgangen: het is gewoon onpraktisch om ver bij Den Haag vandaan te gaan zitten. Daar is alle relevante kennis voorhanden, voor het geval er iets nagerekend of uitgeplozen moet worden.

Het out-of-the-boxconcept hebben de onderhandelaars daarentegen wél consequent uitgevoerd: ze verschenen maandag zelfs allemaal in vrijetijdskleding op de nieuwe vergaderplek.

Gaat deze frisse aanpak ook tot een doorbraak leiden op korte termijn? „Dit is niet de sleutel tot succes”, gaf VVD-leider Rutte maandag meteen toe. Oud-CU-fractieleider Slob –hij was in 2007 een van de onderhandelaars tijdens de kabinetsformatie– zei vanmorgen in de Volkskrant dat een andere vergaderplek niet veel uitmaakt: „Een moeilijk onderwerp wordt op een andere locatie niet opeens makkelijk.”

Een andere setting kan er natuurlijk wél toe leiden dat de onderhandelaars meer openstaan voor out of the box ideeën. Zoals voor het pleidooi van Gijs Jan Brandsma, universitair docent Europese politiek en bestuur aan de Universiteit Utrecht, dinsdagmorgen in het ND.

De meerderheid van een coalitie van VVD, CDA, D66 en CU is „zeer krap”, schrijft hij, „en op verschillende beleidsterreinen lopen de meningen fundamenteel uiteen.”

Brandsma vreest „bij voorbaat al een wankele coalitie.” In de praktijk zal een kabinet met de CU zich in beide Kamers als een minderheidscoalitie moeten gedragen, stelt hij. „Een vruchtbare samenwerking met de oppositie is essentieel.” Hij pleit er daarom voor om één of meer oppositiepartijen een minister te laten leveren. De basis onder het kabinet wordt dan breder.

Het lijkt niet aannemelijk dat de onderhandelaars, die na vandaag alweer terugkeren naar hun oude vergaderplek, dat zien zitten.

10.18 uur 11 juli 2017

‘Informeel’ formeren gaat verder

Schouten (CU). beeld ANP

De leiders van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zijn dinsdag in het Johan de Witthuis opnieuw aan het onderhandelen over een nieuwe regering. Informateur Gerrit Zalm noemde de gesprekken „productief”, maar over de inhoud van de onderhandelingen werd niets prijsgegeven.

De onderhandelaars praten begin deze week eens niet in de Stadhouderskamer aan het Binnenhof, maar ze zijn allesbehalve ver weg van het politieke centrum van het land: de twee locaties liggen zo’n 350 meter uit elkaar. Toch lijken ze door de tijdelijke verhuizing bevangen door een soort informaliteit. Zo verscheen premier Mark Rutte maandag en dinsdag in spijkerbroek en gympen en op beide dagen was er om geen enkele nek een stropdas te bekennen.

Woensdag en donderdag wordt er niet vergaderd. CU-leider Gert-Jan Segers en zijn secondant Carola Schouten zitten dan in Duitsland voor een concert van U2.

06.49 uur 11 juli 2017

Dag informeel formeren afgesloten met diner

beeld ANP

Een andere omgeving en informeler. De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie kwamen maandag in vrijetijdskleding bij elkaar in het Johan de Witthuis in Den Haag, op een paar honderd meter afstand van de Stadhouderskamer op het Binnenhof waar ze normaal onderhandelen.

Na afloop dineerden de onderhandelaars, degenen die beschikbaar waren althans, samen met informateur Gerit Zalm in een restaurant aan de Javastraat. Of er maandag op de nieuwe gesprekslocatie knopen zijn doorgehakt is niet gezegd, maar Zalm zei bij aankomst in het restaurant dat de sfeer „goed” is en dat er „hard” wordt gewerkt. Er komt volgens hem zeker een nieuw kabinet, maar hij heeft „geen idee nog” wanneer dat zal zijn.

Hoewel VVD-leider Mark Rutte andere verplichtingen had - een werkdiner met de Vietnamese premier Nguyen Xuan Phuc in het Catshuis - schoof de premier later toch aan in het restaurant. Hij liep na het diner met ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers naar buiten, terwijl Zalm en CDA-leider Sybrand Buma samen vertrokken met de auto.

Dinsdag wordt er opnieuw in het monumentale Johan de Witthuis onderhandeld. De formatie wordt woensdag en donderdag onderbroken omdat de onderhandelaars van ChristenUnie afwezig zijn. Gert-Jan Segers en Carola Schouten gaan per trein naar Berlijn om daar een concert van U2 bij te wonen. Daarna gaan de gesprekken weer verder op het Binnenhof.

13.24 uur 10 juli 2017

„D66 heeft haar ware aard laten zien”

Alexander Pechtold (D66) komt aan bij het Johan de Witthuis voor het formatieoverleg. beeld ANP

Dat D66-leider Pechtold een paar weken geleden de ChristenUnie rücksichtslos aan de kant zette, heeft veel kwaad bloed gezet. „D66 heeft haar ware aard laten zien”, gaven veel ND-lezers aan tijdens een onderzoek waarover die krant zaterdag publiceerde. Ze vinden de partij drammerig, antichristelijk en fundamentalistisch.

Bijna de helft van de christelijke kiezers heeft de afgelopen maanden een negatiever beeld van de sociaalliberalen gekregen. Opvallend, schrijft het ND, is dat vooral kiezers van het CDA (51,9 procent) en de CU (49,1 procent) negatiever over D66 zijn gaan denken. SGP-stemmers zeggen vaker dat hun beeld van D66 onveranderd is gebleven (62,7 procent). Dat komt doordat hun beeld van die partij al negatief was.

Dat D66 er niet bepaald florissant op staat bij de christelijke kiezers, betekent niet dat de ChristenUnie dan maar moet afzien van de onderhandelingen met die partij over een nieuwe regering. Slechts 13 procent wil daar niets van weten.

Wel geven de geënquêteerden CU-leider Segers en zijn secondante Schouten een duidelijke opdracht mee: bijna driekwart vindt dat zij de plannen voor een wet die stervenshulp mogelijk maakt voor ouderen die hun leven voltooid achten, moeten tegenhouden. Behalve thema’s zoals voltooid leven en abortus vinden christelijke kiezers onderwerpen zoals klimaat- en asielbeleid belangrijk. De helft van hen vindt een akkoord over een beter klimaat „net zo belangrijk” als goede afspraken over medisch-ethische thema’s.

10.56 uur 10 juli 2017

Formeren in vrijetijdskleding

Premier Mark Rutte en CU-leider Gert-Jan Segers komen aan bij het Johan de Witthuis voor het formatieoverleg met informateur Gerrit Zalm over een nieuw te vormen kabinet. beeld ANP

Een andere omgeving en vrijetijdskleding maandag voor de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Ze praten twee dagen over de vorming van een nieuw kabinet in het Johan de Witthuis in Den Haag, op een paar honderd meter afstand van de Stadhouderskamer op het Binnenhof waar ze normaal onderhandelen.

„Het voordeel is dat je hier even naar buiten kunt”, zei CDA-voorman Sybrand Buma bij aankomst. Het pand heeft een grote tuin. Maar op een doorbraak hoeft niet gerekend te worden. „Dit is niet de sleutel tot succes”, aldus VVD-leider Mark Rutte. „Het is een week als alle andere”, verklaarde Alexander Pechtold van D66.

Rutte moet de formatie maandagavond weer tijdelijk verlaten. Hij heeft dan een werkdiner met de Vietnamese premier Nguyen Xuan Phuc in het Catshuis op de agenda staan. Hij mist daardoor het gezamenlijke etentje met de andere onderhandelaars in een restaurant elders in de stad.

Het Johan de Witthuis aan de Kneuterdijk is genoemd naar Johan de Witt (1625-1672), een van de machtigste mannen in Holland in zijn tijd, die er enkele jaren heeft gewoond. Het kabinet gebruikt het rijksmonument geregeld voor overleg met buitenlandse bewindslieden.

Belangrijkste momenten