Formatieblog: Informateur Tjeenk Willink houdt ermee op

beeld ANP
+3

De leiders van VVD, CDA en D66 zaten de afgelopen weken al talloze malen aan de onderhandelingstafel, maar krijgen nu voor het eerst gezelschap van CU-voorman Segers. Actueel formatienieuws leest u in dit liveblog.

Liveblog laatste update 08.45 uur 26 juni 2017
08.45 uur 26 juni 2017

„VVD kijkt naar Gerrit Zalm”

Herman Tjeenk Willink wil stoppen als informateur. Binnen de VVD wordt gekeken naar Gerrit Zalm, de oud-minister van Financiën, als enige vervanger. Ingewijden bevestigen berichtgeving hierover maandag in De Telegraaf. Volgens Tjeenk Willink hoort bij de nieuwe fase die de formatie nu ingaat een nieuwe informateur.

Woensdag praat de Tweede Kamer waarschijnlijk over de formatie. Dan zal er ook een nieuwe informateur worden aangewezen. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie beginnen die dag met de onderhandelingen over een kabinet.

06.52 uur 26 juni 2017

Partijleiders nog een keer naar informateur

Jesse Klaver (GroenLinks). beeld AFP

Vrijwel alle lijsttrekkers gaan maandag en dinsdag nog een keer langs bij informateur Herman Tjeenk Willink. Alleen PVV-leider Geert Wilders is er niet bij. De informateur nodigde hem wel uit, maar Wilders bedankte daarvoor, aldus een woordvoerder.

Tjeenk Willink wil van de partijleiders weten welke onderwerpen zij als prioriteiten beschouwen voor de toekomst. GroenLinks-voorman Jesse Klaver gaat maandag als eerste langs in de Stadhouderskamer. Later op de dag volgen Emile Roemer (SP), Lodewijk Asscher (PvdA), Henk Krol (50Plus), Tunahan Kuzu (DENK), Kees van der Staaij (SGP), Thierry Baudet (Forum voor Democratie) en Marianne Thieme (Partij voor de Dieren).

De leiders van de vier partijen die gaan onderhandelen over een nieuw kabinet - VVD, CDA, D66 en ChristenUnie - zijn voor dinsdag uitgenodigd. Tjeenk Willink stuurt diezelfde dag waarschijnlijk zijn eindrapport naar de Tweede Kamer. Het debat daarover vindt waarschijnlijk woensdag plaats.

06.35 uur 26 juni 2017

Informateur Tjeenk Willink houdt ermee op

beeld ANP

De onderhandelende partijen in de formatie moeten op zoek naar iemand die de volgende fase in de formatie wil leiden. Informateur Herman Tjeenk Willink heeft aangegeven het stokje echt door te willen geven, meldt De Telegraaf maandag.

De partijen van het motorblok (VVD, CDA en D66) hoopten dat de minister van staat wilde blijven om de gesprekken met de ChristenUnie te leiden. Uit de betrokken partijen klinkt dat het nu logisch zou zijn als iemand van VVD-huize informateur wordt. De naam van Gerrit Zalm wordt daarbij het meest genoemd.

Tjeenk Willink vindt echter dat bij een nieuwe fase in de onderhandelingen ook een andere informateur hoort. Het eindverslag van de huidige informateur wordt volgens de krant dinsdag verwacht en woensdagochtend kunnen de partijen daar dan over debatteren.

21.21 uur 23 juni 2017

Formatie met CU woensdag van start

Rutte verwacht dat de formatie woensdag kan beginnen. Voor de onderhandelingen beginnen moet Tjeenk Willink nog zijn verslag schrijven, dat hij volgens Rutte dinsdag naar de Tweede Kamer wil sturen. De Kamer kan er dan woensdag een debat over houden.

20.53 uur 23 juni 2017

CU doet mee aan onderhandelingen kabinet

Premier Rutte laat weten dat de ChristenUnie gaat onderhandelen met VVD, CDA en D66. Rutte zei er vertrouwen in te hebben dat het met deze vier gaat lukken. „We hebben vastgesteld dat we uitzien naar de gesprekken.”

18.27 uur 23 juni 2017

VVD, CDA, D66 en CU voor het eerst samen

beeld ANP beeld ANP

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie (CU) zijn voor het eerst samen bij informateur Herman Tjeenk Willink. Vooral praktische zaken worden besproken, geen hete hangijzers.

CDA-leider Sybrand Buma noemde het een belangrijk moment. „Ik heb echt het gevoel dat deze vier partijen willen dat hier een kabinet uitkomt. En ik denk dat Nederland ook zo langzamerhand wel wil dat er uit Den Haag een kabinet komt.”

VVD-voorman Mark Rutte was bij aankomst wat terughoudender: „We gaan het zien. Er moet wel een keer een kabinet komen. Dus daar gaan we nu proberen weer een stap in te zetten.”

11.45 uur 23 juni 2017

Bommetje

D66-leider Pechtold is van de weeromstuit nu zo optimistisch dat hij denkt dat er voor Prinsjesdag een nieuw kabinet kan zitten.

De meningen tussen D66 en ChristenUnie over thema’s als leven en dood staan haaks op elkaar. Dat zal de komende tijd wel blijken. Maar hopelijk krijgt Segers op deze thema’s steun van het CDA. En op het thema voltooid leven ook van VVD-onderhandelaar Rutte. Die heeft gezegd dat er wat hem betreft in de komende kabinetsperiode geen wet hoeft te komen omdat de maatschappelijke discussie nog volop gaande is.

Maar D66 lijkt zich daar vooralsnog niets van aan te trekken. In de NRC van donderdag kondigde D66-Kamerlid Dijkstra aan dat ze gewoon doorgaat met de voorbereiding van haar initiatiefwetsvoorstel over voltooid leven. Feitelijk legt ze daarmee een bommetje onder de besprekingen.

Het valt niet uit te sluiten dat D66 ook op dit punt bakzeil moet halen. (Gerard Vroegindeweij)

11.36 uur 23 juni 2017

Formeren is faseren, elimineren en dineren

beeld ANP

Precies honderd dagen na de verkiezingen gebeurt wat veel waarnemers in Den Haag zagen als het onvermijdelijke gevolg van de verkiezingsuitslag van 15 maart: Het motorblok van VVD, CDA en D66 start formatiebesprekingen met de ChristenUnie.

De vier partijen gingen vanmiddag voor het eerst samen langs bij informateur Tjeenk Willink om te praten. Vandaag stonden er geen inhoudelijke onderhandelingen op het programma, maar ging het vooral over praktische zaken, zoals de volgorde van onderwerpen die tijdens de besprekingen aan de orde komen.

Ongetwijfeld kwam tijdens het gesprek ook de vraag aan de orde wie de informateur moet worden in de volgende ronde. Tjeenk Willink heeft zijn opdracht afgerond. Hij moest onderzoeken welke partijen met elkaar een meerderheidsregering willen vormen. Mogelijk dat de partijen de PvdA’er ook vragen om de vervolgbesprekingen te leiden.

Het duurde wel erg lang voor D66-voorman Pechtold aan het idee was gewend dat de CU aan tafel komt, maar nu lijkt de knop bij hem toch echt om. En iedereen heeft gezien en gehoord dat onderhandelen met de ChristenUnie niet zijn eerste voorkeur had.

Een etentje met Segers klaarde de lucht op. Een eerste gesprek tussen Pechtold, Segers en de toenmalige informateur Schippers was uit de hand gelopen omdat Pechtold Segers een soort examen afnam.

Dankzij Pechtold kunnen we in ieder geval een mooie oneliner aan deze formatie toevoegen. VVD-voorman Rutte zei net na de verkiezingen dat formeren faseren is. Informateur Tjeenk Willink liet zien dat formeren elimineren (uitsluiten) is. En Pechtold verklaarde dat formeren ook dineren is. (Gerard Vroegindeweij)

06.41 uur 23 juni 2017

Debuut CU met motorblok en informateur

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie gaan vrijdagmiddag voor het eerst samen langs bij informateur Herman Tjeenk Willink om te praten over de vorming van een nieuw kabinet. Vooral tussen D66 en ChristenUnie zijn nog wel wat meningsverschillen te overbruggen, maar die hete hangijzers snijden ze vrijdag nog niet aan. Het kwartet bespreekt vooral praktische zaken als de volgorde van de onderhandelingen en wie die gaat leiden.

De leiders van VVD, CDA en D66 zaten de afgelopen weken al talloze malen aan de onderhandelingstafel, maar krijgen nu voor het eerst gezelschap van CU-voorman Gert-Jan Segers. Zijn partij is de enige die het trio nog aan een meerderheidskabinet kan helpen. Doordrongen van dat besef liet D66 zijn bezwaren tegen onderhandelingen met de CU varen.

Als er vrijdag geen onverwachte ongelukken gebeuren, kunnen de echte onderhandelingen volgende week beginnen. De taak van Tjeenk Willink zit er dan in principe op. Het is echter niet uitgesloten dat de onderhandelaars hem vragen ook de onderhandelingen te leiden. VVD, CDA en D66 voelen daar volgens ingewijden wel voor.

06.37 uur 23 juni 2017

Honderd dagen wachten op een kabinet

beeld ANP

Het is vrijdag honderd dagen geleden dat Nederland een nieuwe Tweede Kamer koos, maar een nieuw kabinet is er nog altijd niet. Dankzij de verzoening tussen D66 en ChristenUnie gloort op de honderdste formatiedag wel wat hoop.

De zoektocht naar een nieuw kabinet duurt met het passeren van deze mijlpaal al bovengemiddeld lang en ligt zelfs op medaillekoers. Twee formaties uit de jaren zeventig zijn vooralsnog uit zicht, maar de derde plaats is binnen handbereik. De op-twee-na-langste formatie tot dusver duurde 127 dagen. Met honderd dagen achter de kiezen en nog geen letter op papier is die al gauw ingehaald.

Ook als het weer helemaal misgaat aan de onderhandelingstafel en de onderhandelaars er net als in 1977 nog meer dan eens zo lang over doen, dan nog lijkt een wereldrecord voorlopig ondenkbaar. Zelfs de langste formatie in Nederland staat nog in de schaduw van die van 2010 en 2011 in België. De zuiderburen deden er toen 541 dagen (anderhalf jaar) over om een regering te vormen.

Twee weken na de Kamerverkiezingen van 15 maart rekende informateur Edith Schippers er nog monter op dat er voor de zomervakantie een kabinet op het bordes zou staan. Maar na het stranden van de onderhandelingen van VVD, CDA, D66 met GroenLinks leek het al een hele toer om nog voor de zomer aan levensvatbare onderhandelingen te beginnen.

Nu D66 zijn bezwaren tegen het aanschuiven van de ChristenUnie heeft ingeslikt, kan in ieder geval een serieuze nieuwe formatieronde beginnen. D66-leider Alexander Pechtold heeft nieuwe moed geput. Hij verzekerde donderdag dat er nog voor Prinsjesdag in september een nieuwe ministersploeg aantreedt.

13.06 uur 22 juni 2017

VVD, CDA, D66 en CU vrijdag naar informateur

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie gaan vrijdagmiddag langs bij informateur Herman Tjeenk Willink om te praten over de vorming van een nieuw kabinet. Eerder deze week trok D66-leider Alexander Pechtold zijn bezwaren tegen onderhandelingen met de ChristenUnie in, waarmee de weg voor een nieuwe formatieronde werd vrijgemaakt.

22.17 uur 21 juni 2017

Rutte: het gaat niet de verkeerde kant op

VVD-leider Mark Rutte heeft woensdag terughoudend gereageerd op de ontwikkelingen in de kabinetsformatie, maar hij heeft wel de indruk „dat het in ieder geval niet de verkeerde kant op gaat”. Rutte zei dat woensdagavond na afloop van een bijeenkomst met EU-collega’s van de Benelux, de Baltische staten en de Noord-Europese lidstaten op het Binnenhof. „Ik ben er niet bij geweest, dus ik ga eerst maar eens bellen met een paar mensen wat er precies vanavond is gebeurd”, verklaarde Rutte zijn voorzichtige opstelling. „Ik wil ook eens kijken wat de informateur nu gaat doen.” D66-leider Alexander Pechtold en zijn ChristenUnie-collega Gert-Jan Segers hadden woensdag een gezamenlijk dinertje om de lucht tussen hen te klaren. Eerder leek Pechtold deelname aan de kabinetsformatie door de ChristenUnie te blokkeren. Na afloop van de maaltijd zeiden beiden dat die „naar meer smaakt”. Naar verwachting gaan beide partijen met VVD en CDA onderhandelen over een nieuw kabinet.

17.58 uur 21 juni 2017

De draai van Pechtold

Op de langste dag van het jaar maakt D66-leider Alexander Pechtold een beslissende draai. Om te mogen meedoen aan de kabinetsformatie hoeft de ChristenUnie niet meer te tekenen bij het kruisje. Het nieuwe criterium: de achterbannen van de beide partijen moeten straks het gevoel hebben serieus genomen te zijn. Lees hier de analyse van onze politiek redacteuren Addy de Jong en Jakko Gunst.

17.45 uur 21 juni 2017

Doorbraak in kabinetsformatie

Er lijkt een doorbraak bereikt in de al bijna honderd dagen durende pogingen om een nieuw kabinet te formeren. D66-leider Alexander Pechtold is bereid te praten met de ChristenUnie en daarmee werd een belangrijke hobbel weggenomen. Pechtold ging woensdag overstag nadat hem in een gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink duidelijk was geworden dat de PvdA definitief nee heeft gezegd tegen deelname aan een coalitie. Het betekent dat VVD, CDA, D66 en ChristenUnie serieus gaan onderhandelen over een meerderheidskabinet. Lees hier verder.

17.06 uur 21 juni 2017

Pechtold en Segers gaan woensdagavond eerst samen eten

Pechtold spreekt woensdagavond met CU-leider Gert-Jan Segers, zei hij. De twee gaan samen eten. Hierbij schuiven ook D66-Kamerlid Wouter Koolmees en CU-Kamerlid Carola Schouten aan. „Er zijn grote verschillen”, aldus Pechtold over samenwerking met de CU. De twee partijen verschillen vooral op het gebied van medisch-ethische kwesties sterk van mening. „Maar ik wil serieus kijken of het mogelijk is.” De verstandshouding tussen Pechtold en Segers liep eerder een deuk op na een verkennend gesprek tussen de twee, waarin Pechtold de deur dichtsloeg voor gesprekken met de CU. Hij noemde een coalitie met de CU toen „ongewenst”.

16.40 uur 21 juni 2017

‘Motorblok’ om tafel met ChristenUnie

VVD, CDA en D66 gaan samen met de ChristenUnie praten over de vorming van een nieuw kabinet. Dat heeft D66-leider Alexander Pechtold woensdag gezegd. De CU was de laatste mogelijke coalitiepartner voor het zogenoemde motorblok van drie partijen, nadat eerder al GroenLinks, de PvdA en de SP waren afgevallen. Pechtold spreekt woensdagavond met CU-leider Gert-Jan Segers, zei hij.

14.28 uur 21 juni 2017

D66 nog niet toe aan uitnodiging ChristenUnie

D66-leider Alexander Pechtold is er nog niet aan toe om de ChristenUnie uit te nodigen om samen met VVD, CDA en D66 te praten over de vorming van een nieuw kabinet. Hij wil eerst weten wat informateur Herman Tjeenk Willink zelf zegt over diens gesprek met ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Segers zei eerder woensdag dat zijn partij bereid is het gesprek aan te gaan „als Pechtold zegt dat hij dit een faire kans wil geven”. D66 noemde gesprekken met de ChristenUnie eerder nog onwenselijk. In een verkennend gesprek met Segers gooide hij bovendien de deur dicht. Inmiddels is ChristenUnie na het afhaken van GroenLinks en de weigering van SP en PvdA de laatst overgebleven mogelijkheid voor VVD, CDA en D66 om nog een meerheidskabinet te vormen.

13.53 uur 21 juni 2017

Segers wacht op uitnodiging VVD, CDA en D66

Segers. beeld ANP

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers is ervan overtuigd dat de PvdA definitief niet meedoet aan onderhandelingen over een nieuw kabinet. Hij wacht nu een uitnodiging van VVD, CDA en D66 af om te komen praten over deelname aan een regeringscoalitie, zei hij woensdag na een gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink.

Segers stelde als voorwaarde voor zijn deelname aan onderhandelingen dat de PvdA niet als reserve-coalitiepartner achter de hand zou blijven. Tjeenk Willink heeft hem nu overtuigd dat de PvdA echt niet beschikbaar is en zal dat op papier zetten, zei de CU-voorman. Aan de tweede voorwaarde, dat alle drie de partijen van het zogeheten motorblok hem als vierde partner wensen, moeten zij volgens hem nog voldoen. „Als Pechtold zegt dat hij dit een faire kans wil geven, zijn we bereid het gesprek aan te gaan.”

D66 noemde samenwerking met de partij van Segers enkele weken geleden nog onwenselijk.

12.04 uur 21 juni 2017

Analyse: Pechtold moet oud borduurwerkje uithalen

Segers. beeld ANP

Een coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie plotseling toch weer in beeld. Lees hier een analyse

11.51 uur 21 juni 2017

‘Laatste hoop’ Segers bij Tjeenk Willink

Segers (CU). beeld ANP

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers is woensdag bij informateur Herman Tjeenk Willink op bezoek. De ChristenUnie lijkt de laatst overgebleven mogelijke coalitiepartner voor VVD, CDA en D66 om een meerderheidskabinet te vormen.

D66 noemde samenwerking met de partij van Segers enkele weken geleden nog onwenselijk. D66-leider Alexander Pechtold gooide de deur toen bovendien dicht in een verkennend gesprek. Na het afhaken van GroenLinks en de weigering van SP en PvdA om aan te schuiven, wordt toch weer naar de ChristenUnie gekeken.
VVD, CDA en D66 hebben tegen elkaar uitgesproken dat ze een kabinet willen dat links en rechts verbindt. Dat was vooral de wens van Pechtold. De verbinding tussen links en rechts moet vooral blijken uit de inhoud, zei VVD-leider Mark Rutte dinsdag.

06.30 uur 21 juni 2017

Segers (CU) schuift aan bij Tjeenk Willink

Segers. Beeld ANP
Informateur Tjeenk Willink praat woensdag met Gert-Jan Segers van de ChristenUnie. Die partij is als enige nog in beeld voor regeringsdeelname. GroenLinks, SP, PvdA en PVV zijn om verschillende redenen afgevallen.
De ChristenUnie was al eerder in beeld, maar na een kort gesprek van Segers en Pechtold (D66) was dat voorbij. Pechtold noemde een paar voorwaarden die voor de ChristenUnie onbespreekbaar waren. D66 en de ChristenUnie liggen mijlenver uit elkaar als het gaat om medisch-ethische kwesties.
20.38 uur 20 juni 2017

Segers naar informateur

De voorman van de ChristenUnie, Gert-Jan Segers, wordt woensdagochtend 11.30 uur bij informateur Herman Tjeenk Willink op het Binnenhof verwacht. De ChristenUnie geldt als de enige overgebleven partij die samen met VVD, CDA en D66 een meerderheidskabinet kan vormen.

16.13 uur 20 juni 2017

Asscher zegt ’nee’ tegen VVD, CDA en D66

PvdA-leider Lodewijk Asscher heeft informateur Herman Tjeenk Willink laten weten dat zijn partij niet beschikbaar is om een kabinet te vormen met VVD, CDA en D66. Daarmee maakt hij de weg vrij voor de ChristenUnie.

15.19 uur 20 juni 2017

Informateur ontvangt weigerachtige Asscher

Informateur Herman Tjeenk Willink ontvangt PvdA-leider Lodewijk Asscher. De PvdA is behalve de ChristenUnie de enige partij die in beeld is om aan te schuiven bij VVD, CDA en D66 om te praten over een nieuw kabinet. Asscher herhaalde eerder dinsdag nog dat de drie partijen niet op hem moeten rekenen.

15.04 uur 20 juni 2017

Rutte: kabinet dat links en rechts verbindt

De drie partijen van het ‘motorblok’ hebben tegen elkaar uitgesproken is dat er een kabinet moet komen dat links en rechts verbindt. VVD-leider Mark Rutte zei dat dinsdag na een gesprek tussen VVD, CDA en D66 onder leiding van informateur Tjeenk Willink. Welke partij bij het zogeheten motorblok zou moeten aanschuiven ligt volgens Rutte gevoelig. Hij zegt er daarom niets over. De informateur moet hier volgens hem verder naar kijken

13.26 uur 20 juni 2017

Tjeenk Willink spreekt met leiders „motorblok”

Premier Rutte. beeld ANP

De leiders van VVD, CDA en D66, die het ‘motorblok’ van een nieuw kabinet moeten gaan vormen, zijn dinsdagmiddag weer aangeschoven bij informateur Herman Tjeenk Willink.

D66-leider Alexander Pechtold wil „vooral kijken welke partijen nu willen”. Hij wijst erop dat het aantal mogelijkheden beperkt is en zegt dat hij benieuwd is naar hoe het met de PvdA zit. „Daar hoor ik verschillende verhalen”, aldus Pechtold. VVD-leider Mark Rutte en CDA-leider Sybrand Buma wilden voor het gesprek niets kwijt.

De formatie lag even stil door verplichtingen van premier Rutte. Vrijdag was hij in Parijs en later in Groningen. Maandag moest hij naar Warschau. Er is de afgelopen dagen wel telefonisch contact geweest.

De drie partijen gaan eerst kijken naar de koers van een nieuw kabinet. Vooral D66-leider Alexander Pechtold benadrukt geen conservatieve regering te willen steunen. Het progressieve beleid van zijn partij moet zichtbaar zijn. In dat kader kijken ze ook naar een vierde partij.

Dat kan ChristenUnie of PvdA worden. De eerste was door D66 afgeserveerd, maar er ligt geen blokkade op de ChristenUnie, zei Pechtold eerder. De PvdA wil na de dramatische verkiezingsnederlaag niet weer in een kabinet.

08.57 uur 20 juni 2017

„PvdA absoluut niet bij motorblok”

beeld ANP

PvdA moet weg blijven van het zogeheten motorblok van VVD, CDA en D66, vindt kandidaat-voorzitter Astrid Oosenbrug. „Je kunt niet zomaar aanschuiven zonder terug te gaan naar de ledenraad”, zegt ze tegen BNR Nieuwsradio. PvdA-leden hadden zich eerder uitgesproken tegen deelname aan formatiegesprekken.

Volgens Oosenbrug riskeert PvdA een „excuustruus” van een rechts blok te worden als haar partij deelneemt aan formatiegesprekken met overwegend rechtse partijen. De prioriteit ligt nu bij de heropbouw van de eigen partij na het grote verlies bij de afgelopen algemene verkiezingen.

15.56 uur 17 juni 2017

ChristenUnie wil niet aanschuiven bij 'motorblok'

Gert-Jan Segers (Christenunie) en Lodewijk Asscher (Pvda) tijdens het debat over het verloop van de formatie. beeld ANP

De ChristenUnie is niet van plan om volgende week aan te schuiven bij de onderhandelende partijen VVD, CDA en D66. Dat laat ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers tegenover het AD weten. Hij laat 'de eer' aan de PvdA van Lodewijk Asscher.

Donderdag sprak informateur Tjeenk Willink lang met 'het motorblok' en ook dinsdag zal dat gebeuren. Volgens Segers een slechte zaak: "Ze gaan nu met z'n drieën iets knutselen waar een vierde partij bij moet aanschuiven. Het speelveld is dan niet gelijk. Wij zijn geen tussengerecht, geen opvulling van drie partijen om op te tellen naar 76 zetels. We zetten niet onze handtekening bij het kruisje."

12.57 uur 17 juni 2017

Formeren anno 2017: koude stroop vloeit sneller

GL-leider Klaver, beeld ANP, Bart Maat.

Nee, neem dan de zegeningen van onze vrijgevochten 21e eeuw! We kennen geen vaste partijbinding meer. Iedereen stemt al naargelang zijn pet staat. En dát maakt verkiezingsuitslagen wél spannend. Soms kun je niet met je ogen knipperen of je bent als constructieve regeringspartij alweer twintig zetels kwijt.

Leuk hè, die ontzuiling? Nou, toch niet helemaal. Op het formatieproces bijvoorbeeld heeft het ontworteld raken van kiezers veel negatieve effecten. Het altijd al moeizame proces van het vormen van een kabinet wordt hierdoor nog stroperiger en weerbarstiger. En wel in drie opzichten.

In de eerste plaats leidt ontzuiling in de 21e eeuw steeds meer tot versplintering van het politieke landschap. Dat bemoeilijkt al meteen de formatie. Want hoe meer partijen er nodig zijn voor een meerderheid, hoe lastiger er overeenstemming bereikt wordt.

In de tweede plaats bleek de ontzuiling een vruchtbare voedingsbodem voor de opkomst en groei van populistische partijen, zoals de PVV en de SP. Partijen die dan soms door de traditionele middenpartijen worden uitgesloten van regeringssamenwerking. Ook dat strooit zand in de raderen van de formatiemachine.

In de derde plaats leidt de beweeglijkheid van de kiezer tot een toenemende angst bij partijen om zich in het avontuur van een coalitie te storten. Je zou immers wel gek zijn om je eerst maandenlang in het zweet te werken voor een uit taaie compromissen bestaand regeerakkoord, om je dan enkele jaren later vrijwillig over de knie te laten leggen van de altijd weer met de karwats zwaaiende kiezer. Waarom dan niet liever min of meer risicoloos in de oppositie blijven?

En áls je al aan onderhandelingen begint, zul je op een regeerakkoord zozeer jouw stempel willen drukken, dat jouw kiezers er niet omheen kunnen dat regeringsdeelname hen iets tastbaars oplevert. Bovendien zul je ultieme garanties willen inbouwen dat er ook bij de uitvoering van het beleid niets gebeurt wat jouw achterban onwelgevallig is.

Dat laatste is precies wat GL-leider Klaver in de laatste gespreksronde deed. Op zijn opstelling tijdens de besprekingen kwam veel kritiek. Klaver zou gezwabberd hebben en zou irreële eisen hebben gesteld.

Daar zit misschien wat in. Maar in elk geval heeft de GL-leider goed begrepen dat papier geduldig is, en dat je er in onze tijd niet mee weg komt om, als er eenmaal een nieuwe vluchtelingencrisis is ontstaan en jouw achterban begint te morren vanwege het ‘bikkelharde’ coalitiebeleid, met een paar A4’tjes te zwaaien. „Kijk eens, het is wél eerlijk en fatsoenlijk, want hier staat het.”

In die gevallen heb je meer nodig. Dan moet je écht in je eigen oplossing geloven. Dan moet je er grondig van overtuigd zijn dat oorlogsvluchtelingen in Noord-Afrika in de praktijk (en niet slechts in theorie) veilig zijn. Twijfel je daar diep in je hart aan, dan moet je niet aan zo’n coalitie en aan zulke afspraken beginnen. Want dan maakt de kiezer je zeer binnenkort een kopje kleiner.

Daarom: het definitief afhaken van GroenLinks bij de formatie is méér dan slechts het bewijs dat deze ‘onvolwassen’ partij nog altijd niet toe is aan regeren. Nee, dit staat ook symbool voor een breder probleem in de politiek, een probleem dat álle partijen raakt: een begrijpelijke angst voor electorale afstraffingen, die na de ontzuiling vaker en heftiger optreden dan vroeger. Mede hierdoor vloeit het formatieproces in 2017 trager dan koude stroop.

11.57 uur 16 juni 2017

Ander vaatje

Pechtold (D66). beeld ANP

Eerlijk is eerlijk. D66-voorman Pechtold tapte donderdag, na zijn gesprek met informateur Tjeenk Willink, toch wel uit een ander vaatje. Hij zei niet meer dat regeren met de ChristenUnie „onwenselijk” is, zoals enkele weken geleden. „Voor mij geldt dat er een evenwicht moet zijn tussen het progressieve en het conservatieve. Dat evenwicht wil ik absoluut terugzien. En dat zal op een of andere manier met een andere partij en met inhoud ondersteund moeten worden”, aldus Pechtold.

De komende dagen gaan VVD, CDA en D66 zich in eigen kring bezinnen op een „verstandige
vervolgstap” zoals VVD-onderhandelaar Rutte dat donderdag noemde. Vrijdag en maandag zijn er geen gesprekken onder leiding van informateur Tjeenk Willink. Dinsdagmiddag om één uur ontmoeten de drie elkaar weer.

Wellicht dat Pechtold dit weekend bijdraait. Volgens Schippers kan ook een coalitie met de CU het door Pechtold gevraagde evenwicht bieden: „Het mooie van een coalitie met VVD, CDA, D66 en ChristenUnie is dat de combinatie van twee liberale en twee christelijke partijen voor balans en stabiliteit kan zorgen.” (Gerard Vroegindeweij)

11.55 uur 16 juni 2017

Pot en ketel

Pechtold. beeld ANP

De afwijzing van de ChristenUnie door D66 krijgt dezer dagen weer volop aandacht. Omdat de formatiebesprekingen met GroenLinks voor de tweede keer klapten, zijn VVD, CDA en D66 op zoek naar een vierde partij die hen aan een meerderheid kan helpen. Donderdag bleek dat de SP weer afvalt omdat deze partij onder geen beding met de VVD wil regeren. Blijven CU en PvdA over.

Nico Schipper, oud-CU-wethouder in Nunspeet en oud-voorlichter van de CU-fractie in de Tweede Kamer, kan zijn boosheid nauwelijks bedwingen over de misplaatste actie van Pechtold om de ChristenUnie buiten de formatie te houden. Schippers noemt de democraat smalend „het heertje van Den Haag.” In een column op cip.nl haalt Schippers, die tegenwoordig zijn brood verdient als zelfstandig communicatieadviseur, flink uit naar „het heertje.” Hij kan de boosheid van Pechtold over de breuk met GroenLinks maar lastig plaatsen. „Zijn boosheid is volstrekt ongeloofwaardig. De pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet. Wie heeft een meerderheidskabinet met de ChristenUnie onmogelijk gemaakt? Wie heeft Rutte en Buma voor een voldongen feit geplaatst?”

Op BNR-Nieuwsradio spuwde ook VVD-coryfee Wiegel ook zijn gal over D66. En zoals we dat gewend zijn van hem, gebeurde dat in ronde bewoordingen: „Wat Alexander Pechtold heeft gedaan met de CU is niet handig, heel dom en een grof schandaal.” (Gerard Vroegindeweij)

11.31 uur 16 juni 2017

VVD, CDA en D66 praten dinsdag samen verder

Premier Rutte is in Frankrijk. beeld ANP

Informateur Herman Tjeenk Willink praat dinsdag verder met de leiders van VVD, CDA en D66. Deze drie partijen moeten op zoek naar een vierde partner om een meerderheidskabinet te kunnen vormen, maar hebben eerst onderling nog wat af te stemmen.

VVD-leider Mark Rutte, CDA-voorman Sybrand Buma en hun D66-collega Alexander Pechtold ontmoeten elkaar dinsdagmiddag om 13.00 uur in de Stadhouderskamer aan het Binnenhof. Pechtold liet donderdag doorschemeren dat hij eerst het „evenwicht tussen progressief en conservatief” tussen deze drie partijen verzekerd wil zien voor het drietal een vierde partij aan de onderhandelingstafel kan uitnodigen.

Na het afhaken van GroenLinks en het afstrepen van de SP zijn voorlopig ChristenUnie en de onwillige PvdA als mogelijke regeringspartners overgebleven.

19.54 uur 15 juni 2017

Pechtold verbindt geen partij aan „evenwicht”

D66-leider Alexander Pechtold blijft ook na het gesprek met de informateur hameren op een kabinet met een evenwicht tussen links en rechts. Hij hij sluit daarbij ChristenUnie niet per definitie uit. „Voor mij geldt dat er een evenwicht moet zijn tussen het progressieve en het conservatieve. Dat evenwicht wil ik absoluut terugzien. En dat zal op een of andere manier met een andere partij en met inhoud ondersteund moeten worden”, aldus Pechtold.

16.54 uur 15 juni 2017

Informateur praat met VVD, CDA en D66

Informateur Herman Tjeenk Willink spreekt donderdag aan het eind van de middag nog gezamenlijk met de leiders van VVD, CDA, en D66. Hij zei eerder op de dag nog steeds te streven naar een meerderheidskabinet waarvan deze drie partijen de kern moeten vormen.

16.47 uur 15 juni 2017

Pechtold vreest „gebrek aan evenwicht” bij deelname CU

Pechtold. beeld ANP Pechtold. beeld ANP

D66-leider Alexander Pechtold heeft nog geen uitsluitsel gegeven over zijn bereidheid om met de ChristenUnie te praten over de vorming van een nieuw kabinet. Na het gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink zei hij het „uiterst teleurstellend” te vinden dat er na het afhaken van GroenLinks nog zo „ongelooflijk weinig” mogelijkheden zijn. Volgens hem is het door hem gewenste „evenwicht” tussen conservatief en progressief in het geding als ChristenUnie aanschuift.

Het gaat daarbij volgens Pechtold vooral om de „grote thema’s” klimaat, asiel en inkomensverdeling. Het is daarom volgens hem „in ieder geval nodig dat er verder verkend wordt”.

15.08 uur 15 juni 2017

Pechtold; Geen blokkade ChristenUnie

D66-voorman Alexander Pechtold spreekt niet over een blokkade van zijn partij tegen de ChristenUnie (CU). Maar hij heeft wel bezwaren. „De blokkades van partijen, die zijn nu in kaart gebracht. De bezwaren van partijen, ik denk dat dat de volgende stap is”, aldus Pechtold. Pechtold was op weg naar informateur Herman Tjeenk Willink, die bekijkt of een meerderheidskabinet van VVD, CDA en D66 (het motorblok) met een vierde partij mogelijk is. De ChristenUnie is nog een van de weinige kandidaten.

14.50 uur 15 juni 2017

Ook Rutte wil niet met PVV

Rutte ziet samenwerken met de PVV ook niet zitten.

14.49 uur 15 juni 2017

CDA en PVV geen optie

Of het CDA samen met de PVV in een coalitie wil? Het antwoord van CDA-leider Buma.

14.27 uur 15 juni 2017

Informateur: meerderheidscoalitie kan nog

Informateur Tjeenk Willink legt zich nog niet neer bij een minderheidskabinet. Hij heeft onderzocht welke partijen elkaar inhoudelijk uitsluiten en gaat verder met het onderzoeken van een meerderheidskabinet met daarin in ieder geval VVD, CDA en D66. Dat zei hij tijdens een persconferentie.

Welke partij zich bij de drie partijen zou moeten aansluiten is nog steeds onduidelijk. Tjeenk Willink zal donderdagmiddag met D66-leider Alexander Pechtold overleggen. Die heeft eerder duidelijk gemaakt dat hij niet in een coalitie wil met ChristenUnie, ook niet nu GroenLinks is afgevallen. Maar de informateur liet weten dat hij vooral gaat kijken of partijen elkaar op inhoudelijke gronden uitsluiten.

De door de SP gewenste coalitie zonder de VVD sluit Tjeenk Willink inmiddels uit. Dat geldt ook voor een kabinet met de PVV.

13.45 uur 15 juni 2017

Informateur geeft persconferentie

Informateur Herman Tjeenk Willink geeft donderdagmiddag 15 juni om 14.00 uur een korte persconferentie over de voortgang van de kabinetsformatie.

De persconferentie vindt plaats in de Oude Zaal van de Tweede Kamer.

12.13 uur 15 juni 2017

Terug bij af

beeld ANP

Tjeenk Willink blijft proberen om een meerderheidskabinet te vormen. Rutte en Buma zeggen terecht dat eigenlijk alleen de optie van het ‘motorblok’ –VVD, CDA en D66– met GroenLinks is onderzocht. In dat kader sprak de informateur vanmorgen SP-voorman Roemer.

Laatstgenoemde zei steeds dat hij niet met de VVD in een kabinet wil. En dat houdt hij stug vol.

Roemer kwam donderdagmorgen met een andere suggestie. Hij wil het motorblok uit elkaar trekken. Daarmee bedoelt hij dat de grootste partij, de VVD, op een zijspoor moet komen. De SP wil wel meeregeren in een kabinet met CDA-voorman Buma als premier. Maar die optie heeft Buma weken geleden van de hand gewezen. Dus is Tjeenk Willink terug bij af. (Gerard Vroegindeweij)

12.12 uur 15 juni 2017

Partijbelang gaat boven landsbelang

beeld ANP

Intussen leven we 92 dagen na de verkiezingen en is het zicht op een mogelijke coalitie verder weg dan ooit. Er is op dit moment geen groep partijen die met elkaar wil gaan onderhandelen over de vorming van een nieuwe regering.

Veel partijen hebben elkaar uitgesloten en nu staat informateur Tjeenk Willink voor een bijna onmogelijke opgave. Als partijen niet met elkaar om de tafel willen, blijft er alleen een minderheidskabinet over. En dat wil ook niemand. De onderhandelaars van VVD en CDA, Rutte en Buma, lieten dat woensdag nog eens weten na hun gesprek met Tjeenk Willink.

Als er een meerderheidscoalitie moet komen, dan zal een van de partijen zijn blokkade moeten opheffen en moeten buigen. En dat laatste doen politici niet graag. Ze weten natuurlijk ook dat er in maart gemeenteraadsverkiezingen zijn en zijn bang populariteit te verliezen. De komende dagen moet blijken wie er zo groot is dat hij zich klein durft te maken. Het zou toch moeten gaan om het landsbelang, en niet om het partijbelang? (Gerard Vroegindeweij)

11.46 uur 15 juni 2017

Roemer: VVD en CDA moeten elkaar loslaten

Roemer. beeld ANP

De jongste ronde van de formatie is voortgezet met SP-leider Emile Roemer, die wil dat VVD en CDA elkaar loslaten. Hij sprak donderdagochtend met informateur Herman Tjeenk Willink. Die onderzoekt welke regering mogelijk is, na het mislukken van de gesprekken van het zogenoemde motorblok van VVD, CDA en D66 met GroenLinks.

Roemer wil dat dit motorblok uit elkaar wordt getrokken. Als VVD en CDA elkaar loslaten, kan een van beide partijen proberen een stabiel meerderheidskabinet te vormen, aldus de socialist na afloop van het gesprek.

De SP zou met het motorblok een meerderheidskabinet kunnen vormen, maar Roemer ziet niets in een coalitie met de VVD. De SP wil wel meeregeren in een kabinet met CDA-voorman Sybrand Buma als premier. Hij beloofde al voor de verkiezingen van 15 maart niet met de VVD in zee te gaan. Samen met die bij uitstek neoliberale partij in een coalitie vreest hij een clash-huwelijk. Hij ziet zelfs geen muizengaatje, zei hij.

11.39 uur 15 juni 2017

Wiegel vaart uit tegen Pechtold

Wiegel. beeld ANP

De manier waarop Alexander Pechtold van D66 is omgesprongen met de ChristenUnie in de kabinetsonderhandelingen is een grof schandaal. Dat zei VVD-coryfee Hans Wiegel woensdag op BNR.

11.36 uur 15 juni 2017

Positie Roemer ongewijzigd

De SP ziet regeren met de VVD nog altijd niet zitten.

10.10 uur 15 juni 2017

SP-leider Roemer bij informateur

Roemer (SP). beeld ANP

De jongste ronde van de formatie is voortgezet met SP-leider Emile Roemer. Hij ging donderdagochtend naar informateur Herman Tjeenk Willink. Die onderzoekt welke regering mogelijk, na de mislukte poging van het zogenoemde motorblok van VVD, CDA en D66 met GroenLinks.

De SP zou met het blok een meerderheidskabinet kunnen vormen, maar houdt de boot af. Roemer ziet niets in een coalitie met de VVD. De SP wil wel meeregeren in een kabinet met CDA-voorman Sybrand Buma als premier. Roemer gaat er bij de informateur dan ook voor pleiten om het motorblok uit elkaar te trekken, zo kondigde hij aan. Hij heeft al voor de verkiezingen van 15 maart beloofd niet met de VVD in zee te gaan. Met die „bij uitstek neoliberale” partij in een coalitie vreest hij een „clash-huwelijk”, zo zei hij tegen BNR.

Na het afhaken van GroenLinks is de SP de eerste partij die door de informateur is uitgenodigd als mogelijke vierde partij voor het rompkabinet van VVD, CDA en D66.

06.33 uur 15 juni 2017

Klaver weerspreekt dat hij is teruggefloten

Klaver (GroenLinks). beeld ANP

GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver weerspreekt dat hij is teruggefloten door leden uit zijn eigen partij tijdens de formatiegesprekken. „Natuurlijk heb je overleg in een formatieteam, maar er is één iemand verantwoordelijk voor de keuze. Dat ben ik”, zegt hij donderdag in een interview in de Volkskrant.

Klaver stelt dat hij zichzelf heeft teruggefloten. Hij vindt dat hij wel een eerlijke kans heeft gekregen, maar dat de afstand tussen de partijen te groot was. „Het was eenzaam in die zin.”
De reacties op zijn besluit om uit de formatie te stappen waren volgens Klaver in twee categorieën in te delen. „Eén: fijn dat je bij je principes blijft en je rug recht houdt. Twee: waarom breekt het op immigratie, terwijl je op andere dossiers misschien veel had kunnen binnenhalen?”

Klaver vraagt zich af welke dossiers dat dan hadden moeten zijn. Zowel op sociaal-economisch gebied als op duurzaamheid zag hij dat niet gebeuren.

19.16 uur 14 juni 2017

VVD verwijt GroenLinks koudwatervrees

Klaver. beeld ANP

De VVD verwijt GroenLinks koudwatervrees nadat die partij is opgestapt bij het overleg over de vorming van een nieuwe regering. Regeren is nu eenmaal verantwoordelijkheid nemen en compromissen sluiten, zeiden de VVD-voormannen Mark Rutte en Halbe Zijlstra woensdagavond tijdens een sessie op Facebook.

„Misschien is het inderdaad wel koudwatervrees. Want uiteraard betekent regeren ook pijn lijden. Daar weten wij ook alles van. Je krijgt een hoop over je heen omdat je bepaalde dingen niet kunt waarmaken”, aldus Zijlstra.

Rutte zei het nog steeds niet te begrijpen waarom Klaver afhaakte toen over de aanpak van het vluchtelingenprobleem naar een compromis werd gezocht. Het ging erom een deal met Turkije over de opvang van vluchtelingen in de regio eventueel ook met andere landen mogelijk te maken. „Je kunt toch niet op voorhand zeggen: dat doen we niet?”

18.24 uur 14 juni 2017

Informateur nodigt SP-leider Roemer uit

beeld ANP

Informateur Herman Tjeenk Willink spreekt donderdag met SP-leider Emile Roemer. De SP zou met VVD, CDA en D66 een meerderheidskabinet kunnen vormen, maar houdt tot dusver de boot af.

Tjeenk Willink is na het afhaken van GroenLinks op zoek naar een andere partij die wil aansluiten bij het rompkabinet van VVD, CDA en D66. De eerste twee zien de ChristenUnie wel zitten, maar D66 blokkeert dat. De PvdA wil zelf niet omdat die partij de zware verkiezingsnederlaag nog moet verwerken. De SP heeft zijn kiezers beloofd niet met de VVD in zee te gaan, maar wordt wel aan de onderhandelingstafel gewenst door de drie andere partijen.

Belangrijkste momenten