„Vrouwenbeeldje Librije Zutphen verwijst naar Exodus 1”

De Walburgiskerk in Zutphen. beeld RD, Anton Dommerholt

In de Librije, de zestiende-eeuwse bibliotheek die in de Zutphense Walburgiskerk werd gebouwd, bevindt zich in een kraagsteentje het ”blote vrouwtje”. Koos Rauws, die vroeger werkzaam is geweest in de wereld van het archiefbeheer, deed onderzoek naar dit „zeer ongewone” kunstwerk. Hij concludeert dat het verwijst naar de vruchtbare Hebreeuwse vrouwen ten tijde van hun verblijf in Egypte, zoals te lezen is in Exodus 1.

Tot dusver zijn er uiteenlopende verklaringen gegeven over de betekenis van het beeldje. Zo werd het al het ”plassende vrouwtje” genoemd of werd gedacht dat het ging om een voorchristelijke afbeelding. Rauws acht dat echter niet aannemelijk.

„De houding van het vrouwtje komt meer overeen met de afbeeldingen uit de zestiende eeuw van half zittende of half liggende bevallingen”, aldus Rauws, die erkent dat een dergelijke houding in de tijd van het Oude Testament minder gebruikelijk was. „Sifra en Pua hadden beroepshalve een overeenkomstige aanblik op de bevallende Hebreeïnnen als de bezoeker van de Librije. De bezoeker kon zich vereenzelven met deze moedige vroedvrouwen, die het bevel van de Farao durfden te negeerden en hun eigen God boven de meedogenloze Farao stelden.”

Rauws suggereert ook dat het beeldje een analogie is van de rooms-katholieke Spaanse koning Filips II en de vervolging van vrijheidslievende protestantse ketters. „Als het kraagsteentje reeds bij de bouw van de Librije in 1564 is aangebracht, dan is het een stille ketterse daad tegen het toenmalige rooms-katholieke bestuur en de Spaanse overheersing. Mogelijk is de afbeelding later aangebracht na een overgang van het rooms-katholieke naar het protestantse kerkbestuur.”