Prof. dr. Wilhelm Damberg: „Relevantie van kerk en theologie staat op het spel”

Prof. dr. Staf Hellemans nam vrijdag afscheid als hoogleraar godsdienstsociologie aan de Tilburgse universiteit. beeld RD

Het debat over de kerk in de moderne wereld is in veel opzichten totaal vastgelopen. „De daaruit voortkomende uitputting leidt zelfs tot de vraag naar de relevantie van de theologie. Er is een frustrerende blokkade in tal van thema’s, zoals de toekomst van het ambt, van man en vrouw in de kerk en seksualiteit.”

Dat betoogde prof. dr. Wilhelm Damberg (Bochum, Duitsland) vrijdag in Tilburg tijdens een internationaal symposium over toekomstvisies voor de Rooms-Katholieke Kerk, georganiseerd naar aanleiding van het afscheid van de Tilburgse godsdienstsocioloog prof. dr. Staf Hellemans.

Prof. Damberg deed zijn uitspraken naar aanleiding van de impact van het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965), dat de kerk open vensters naar de wereld wilde geven. „Het concilie wilde een dynamisch masterplan ontwikkelen voor de realisatie van een wereldkerk voor de wereld. Dat de éne grote visie op de vernieuwde kerk in een veranderende wereld niet gerealiseerd kon worden, was al rond 1970 overduidelijk en leidde bij menigeen tot grote teleurstelling.”

Vanaf 2000 zijn de dreigende tekenen van de tijd helemaal niet meer te overzien, aldus prof. Damberg. „In Duitse bisdommen en parochies brak het inzicht door dat de bekende pastorale structuren in de volgende decennia zouden kunnen ineenstorten. Schandalen over kindermisbruik en over financiën hebben de neergaande trends nog versterkt.”

Volgens de laatste prognoses zullen de grote christelijke kerken in Duitsland over veertig jaar de helft van hun in totaal vijftig miljoen leden verloren hebben, zei de Duitse hoogleraar.

Gesprek

Nieuwe theologische vocabulaire is nodig, zo stelde prof. dr. Peter Jonkers (Tilburg) tijdens de discussie. „We moeten niet voor eigen parochie preken, maar de wereld bereiken. Zoals mensen die zich vaag aangetrokken voelen door religie, maar die een begrip als Drie-eenheid niet kennen.”

Dr. Timothy Radcliffe (Oxford) benadrukte dat gesprek onmisbaar is in de kerk. „Door in gesprek te gaan leer je niet alleen de ander kennen, maar ook jezelf. We hebben het verleerd om met elkaar te spreken en verschillen te accepteren. Dat is de kracht van paus Franciscus, die kerk en synode nauw op elkaar betrekt. We hebben de noodzakelijke inbreng van leken nodig, maar ook de frictie tussen het leergezag en theologen.”

Analfabetisme

Bisschop dr. Gerard de Korte (Den Bosch) bepleitte een „hartelijke, verwelkomende en heldere kerk”, met Christus als centrum. „Alle organisatie is er omwille van de inhoud en het verdiepen van katholiek leven door God in Christus ter sprake te brengen. De tijd van op de winkel passen is voorbij.”

Geloofscommunicatie en catechese zijn nodig om het Bijbels analfabetisme te doorbreken. „Onze zorgen moeten echter stimuleren, niet demotiveren.”

Christenen hoeven volgens hem geen Atlas te zijn, de figuur uit de Griekse mythologie die het hemelgewelf op zijn schouders droeg. „Christus draagt Zijn kerk in welke gestalte dan ook.”

In zijn afscheidsoratie constateerde prof. Hellemans dat de Rooms-Katholieke Kerk in een institutionele crisis verkeert. „Zij legt meer dan de protestanten de nadruk op het sacrale karakter van het instituut, maar ze is niet in staat dat te verbinden met de huidige achterdocht tegen instituties. Er is een nieuwe kerk ontstaan, die zich niet door de kerkleiding laat boetseren, maar pluraal en innerlijk tegenstrijdig is.”

Negatief

Binnenkerkelijk pluralisme is er altijd geweest, maar nu dient de kerk dit pluralisme positief in te zetten voor het aanbieden van een „gedifferentieerd” aanbod. „Een eenzijdig beleid richting uitgesproken liberalisme of conservatisme zal in beide gevallen negatief uitpakken. Dat heeft katholiek Nederland in de voorbijgaande decennia wel bewezen.”