Prof. dr. Marcel Sarot: Willem de Zwijgerstichting moet veranderen

Cees van de Beek van uitgeverij Buijten en Schipperheijn overhandigt het eerste exemplaar van het boek ”Het protestantse vaderland. Denken over natie, volk en kerk, 1939-2019” aan ds. C. van Sliedregt, voorzitter van de Willem de Zwijgerstichting. beeld RD
4

De Willem de Zwijgerstichting moet haar hoofddoelstelling veranderen, meent prof. dr. Marcel Sarot. „Zij zou in ontvankelijke oecumene moeten reiken naar de Romana.”

De decaan van de Tilburg School of Catholic Theology zei dit donderdag tijdens een symposium in de zaal van de Protestantse Theologische Universiteit, locatie Vrije Universiteit Amsterdam. De bijeenkomst was georganiseerd door de Willem de Zwijgerstichting ter gelegenheid van de verschijning van het boek ”Het protestantse vaderland. Denken over natie, volk en kerk, 1939-2019”. Het beschrijft de geschiedenis van de stichting en is geschreven door dr. John Exalto en Koos-Jan de Jager MA ter gelegenheid van het 80-jarig bestaan vorig jaar.

De Willem de Zwijgerstichting, die 1100 donateurs telt, heeft als doel verdieping en versterking van de reformatorische beginselen in ons volksleven en verlevendiging van het historisch besef zoals dat onder invloed van de Hervorming en onder leiding van Willem van Oranje zijn stempel ontving. De stichting is het bekendst door brochures die ze twee keer per jaar uitgeeft. Daarin worden vooral thema’s behandeld die met het protestantisme te maken hebben. Er zijn in totaal 167 brochures verschenen.

Dr. Exalto constateerde donderdagmiddag een verschuiving van de inhoud daarvan. In vroeger jaren ging het voor een groot gedeelte over de bestrijding van het rooms-katholicisme en het positief neerzetten van het protestantisme. De laatste jaren staat Israël meer in de belangstelling en gaat het ook over „de katholiciteit als een attitude” die protestanten zouden moeten hebben.

Prof. Sarot is blij met die praktische verschuiving, maar vindt die niet voldoende. Hij meent dat het tijd is dat de Willem de Zwijgerstichting haar doelstelling herziet en zich aanpast aan deze tijd. Hij vroeg om te „reiken naar de Romana” en te komen tot een „receptieve oecumene”, waarbij van beide zijden naar elkaar geluisterd wordt. Als dat gebeurt, kan de stichting „een belangrijke bijdrage leveren aan het oecumenische gesprek.”

Huiskerk

De rooms-katholieke hoogleraar gaf aan dat zijn kerk veel kan leren van het protestantisme. Als voorbeelden noemde hij het gebed, protestantse literatuur en muziek, geestelijke zorg en het huisgezin als huiskerk. „Geef een brochure uit om dat nieuw leven in te blazen”, nodigde hij de stichting uit. Dr. C. van Sliedregt, voorzitter van de stichting, beloofde de voorstellen van prof. Sarot mee te nemen naar het bestuur.

De wetenschapper had in zijn toespraak stevige kritiek op de Willem de Zwijgerstichting in het algemeen en het (vroegere) protestantisme in het bijzonder. Hij zei dat Willem van Oranje de overstap naar het calvinisme meer om politieke redenen dan om geloofsredenen gemaakt had. „Het ontstane beeld van Willem van Oranje heeft te maken met mythologie. De Nederlandse katholieken werden in het verleden vergeten of ze waren tweederangsburgers. Het kleine beetje vrijheid dat ze hadden, werd met geld gekocht.”

De achterstelling van rooms-katholieken speelde volgens prof. Sarot zelfs nog in het begin van de twintigste eeuw. Hij zei dat er van de 200 Nederlandse hoogleraren toen maar 2 rooms-katholiek waren, terwijl de onderwijssituatie van dat volksdeel veel slechter was dan die van de protestanten. „Ze voelden zich niet alleen achtergesteld, ze waren het ook.” De door de protestanten ervaren propaganda van de Rooms-Katholieke Kerk die leidde tot de oprichting van de Willem de Zwijgerstichting was volgens prof. Sarot vooral defensief van aard.

Jos Wienen, burgemeester van Haarlem en protestant, was veel milder. Hij heeft in het verleden zelf een brochure geschreven voor de stichting, ”Het land van Willem de Zwijger”, die gaat over de identiteit van Nederland. Wienen liet zich kennen als een fan van Willem van Oranje, „de grondlegger van dit land. Oranje slaagde erin om de verschillende groepen te verenigen in een gemeenschappelijke strijd.”

Hij zei ervan overtuigd te zijn dat protestantse noties ook nu nog belangrijk zijn voor de identiteit van ons land. Hij noemde in het bijzonder de vrijheid van geweten en tolerantie. „Die noties keren steeds terug. De geesteshouding van tolerantie en respect voor mensen die door het geloof geïnspireerd worden, is van groot belang voor onze samenleving.”