Paus krijgt misschien uitnodiging van Poetin

Het Sint-Pietersplein in Vaticaanstad. beeld uimages.org

De Russische president Vladimir Poetin bezoekt volgende week paus Franciscus. Het zou zo maar eens kunnen dat de paus een uitnodiging krijgt om naar Rusland te komen. Dat zou een historische reis zijn.

Het bezoek van Poetin aan Italië en het Vaticaan staat gepland op 4 juli. Hij zal dan in gesprek gaan met de paus. Het is de derde keer dat de president een ontmoeting heeft met de rooms-katholieke kerkleider.

Ze hebben enkele hete hangijzers om te bespreken. Onder meer het conflict in Oekraïne is een moeilijk onderwerp. Bij hun laatste ontmoeting drong de paus er bij Poetin op aan er alles aan te doen om vrede in Oekraïne te bewerkstelligen. Dat is tot nog toe niet gebeurd.

De relatie tussen de orthodoxe kerken en het Vaticaan is merkbaar verbeterd sinds de ontmoeting tussen de paus en de Russisch-orthodoxe patriarch Kirill in 2016. Die ontmoeting was een mijlpaal in de relatie tussen de twee kerken en de eerste ontmoeting tussen de twee christelijke stromingen sinds het grote schisma dat katholieken en orthodoxen bijna duizend jaar geleden uit elkaar dreef.

Sinds de ontmoeting tussen de twee kerkleiders in 2016 bezocht de paus verschillende landen met een overwegend orthodoxe bevolking. In de afgelopen weken reisde hij naar Roemenië, Bulgarije en Noord-Macedonië. Maar nog nooit reisde hij naar Rusland.

De laatste Sovjetleider Michail Gorbatsjov en de eerste Russische president Boris Jeltsin nodigden een paus uit in Rusland, maar daar ging de geestelijke niet op in. De spanningen tussen het Vaticaan en de Russisch-Orthodoxe Kerk waren te groot. Pas toen Poetin voor de derde keer president van Rusland werd, ontstond er ruimte voor meer dialoog en verbeterde de relatie.

Nationalisme

Deze verbeterde relatie is echter alleen merkbaar onder hooggeplaatste geestelijken. De bevolking in Rusland is nog niet erg enthousiast over betere banden met de Rooms-Katholieke Kerk. Meer dan bij het rooms-katholicisme is het orthodoxe geloof verweven met nationale gevoelens. Voor Russen in Rusland en voormalige Sovjetstaten betekent orthodox zijn hetzelfde als Russisch zijn.

De theologie van de twee denominaties lijkt veel op elkaar. Een van de grootste problemen die de Russisch-orthodoxen met Rome hebben, is de positie van de paus. Het Vaticaan wilde nog weleens invloed uitoefenen op christenen in orthodoxe landen.

Sinds Johannes Paulus II –paus van 1978 tot 2005– de dialoog aanging met orthodoxe medechristenen, werd de relatie langzaam beter. Sindsdien probeert het Vaticaan geen overwegend orthodoxe landen te bezoeken zonder uitnodiging van de Orthodoxe Kerk.

Eenheid met de Rooms-Katholieke Kerk is geen speerpunt voor de Russisch-Orthodoxe Kerk. Slechts 17 procent van de orthodoxe Russen ziet eenwording zitten, volgens een onderzoek van Pew Research Center.