Oekraïne valt Russische kerken binnen

Het eeuwenoude Holenklooster van Kiev, de zetel van de Russisch-Orthodoxe Kerk in Oekraïne. beeld Wikipedia

Recente invallen van de Oekraïense veiligheidsdiensten in orthodoxe kerken, die vallen onder het patriarchaat van Moskou, zijn een doorn in het oog van Rusland. Oekraïense autoriteiten willen de invloed van Moskou in het dagelijks leven terugdringen.

Afgelopen weekend vielen de Oekraïense politie en enkele veiligheidsdiensten drie orthodoxe kerken binnen die banden hebben met het patriarchaat van Moskou. Ruim twintig priesters, onder wie metropoliet Pavel, leider van een klooster in Kiev, werden thuis bezocht. „Ze hadden de opdracht om alles wat met de kerk te maken had in beslag te nemen”, zei een van de priesters die bezoek hadden gehad van de politie.

De inval ligt gevoelig bij orthodoxe gelovigen, aangezien de metropoliet Pavel het hoofd is van een bij toeristen bekend klooster, de Petsjersk Lavra, beter bekend als het Holenklooster van Kiev. Pavel zei in een verklaring dat hij de manier waarop de Oekraïense overheid zich bemoeit met Russisch-orthodoxe kerken als illegaal beschouwt: „Er wordt veel druk op ons uitgeoefend. We worden bedreigd, maar waarom weet ik niet.”

Het onderzoek naar de priesters ging over discriminatie „op basis van etniciteit en ras, religieuze overtuiging en aansporing tot interkerkelijk conflict”, verklaarde Igor Hoeksow, medewerker van de Oekraïense veiligheidsdienst. Een zegsvrouw van de noordelijke Oekraïense politie zei dat de invallen deel uitmaakten van een onderzoek naar mogelijke schendingen van de wet voor gelijkheid van religieuze overtuigingen. De orthodoxe priesters zouden volgens Oekraïne hebben „aangezet tot haat.”

Christenvervolging

In de Russische media worden de invallen scherp veroordeeld. „Het lijkt erop dat alles wat binnen het motto ”weg van Moskou” past, geschikt is voor het beleid in Oekraïne”, schrijft journalist Kirill Brainin op de website van de televisiezender Pervi Kanal. Met deze „christenvervolging” lijkt het alsof Oekraïne honderd jaar terug in de tijd gaat, zegt Brainin: „Toen verwoestten de bolsjewieken met opzet de kerken en namen ze de geestelijken hun rechten af. De miljoenen gelovigen die wekelijks naar de samenkomsten komen, zijn niet veranderd. Die mensen worden nooit om hun mening gevraagd.”

Het conflict tussen de Russische en de Oekraïense kerk is sterk gepolitiseerd. Russen en Oekraïners, die altijd naast elkaar hebben geleefd, worden nu gedwongen om een keuze te maken tussen twee kerken. Daarbij zet de Oekraïense overheid de kerken die vallen onder Moskou onder druk om zich aan te sluiten bij de Oekraïense kerk en de banden met Moskou te verbreken. Daarbij gaat het ook om geld: de waarde van het vastgoed dat Kiev per kerk en klooster kan verkrijgen, is groot.

Clinch

De Russisch-Orthodoxe Kerk en de Oekraïens-Orthodoxe Kerk liggen met elkaar in de clinch sinds de Russen in 2014 de Krim annexeerden. De Russisch-Orthodoxe Kerk en ook het Kremlin hebben er herhaaldelijk hun zorgen over geuit dat Oekraïne met geweld kloosters en kerken in bezit wil krijgen. De autoriteiten in Kiev hebben dat altijd tegengesproken. Petro Porosjenko zei onlangs nog dat de vrijheid van religie in Oekraïne niet zal worden aangetast. Veel tegenstanders van de kerkscheuring waarschuwden al voor het met geweld overnemen van kerkelijk vastgoed. Een aantal priesters heeft inmiddels aangegeven hun kerken en kloosters te zullen verdedigen, koste wat het kost.

Dit najaar besloot de Oekraïense kerk zich los te maken van de Russische kerk, met steun van het patriarchaat van Constantinopel. Oekraïense leiders beschuldigden de Russische kerk ervan de standpunten van het Kremlin te promoten. Daarop verbrak de Russische kerk de banden met het patriarchaat van Constantinopel. Nu zijn er in Oekraïne twee verschillende concurrerende patriarchaten actief: de Oekraïens-Orthodoxe Kerk en de Russisch-Orthodoxe Kerk.