Ontsnapt aan de bom op Nagasaki

De atoomaanval op Nagasaki dwong het Japanse leger op de knieën. Dick Büchel van Steenbergen overleefde de catastrofe. Hij vertelde erover tot kort voordat hij op 99-jarige leeftijd overleed. beeld Wikimedia
2

Dick Büchel van Steenbergen was een van de laatste Nederlanders die konden vertellen hoe ze de atoomaanvallen op Japan overleefden. In 1945, het jaar waarvan hij vast overtuigd was dat het de vrijheid zou brengen.

De inspecteur-generaal der veteranen, generaal-majoor Van Griensven, overhandigde Büchel van Steenbergen op 13 juni het eerste exemplaar van het boek ”De man die Nagasaki overleefde”, waarin Gregor Vincent de ervaringen van de veteraan tijdens de Tweede Wereldoorlog vastlegde. Vier dagen later werd Büchel van Steenbergen 99 jaar. Op 10 juli is hij overleden. NRC Handelsblad plaatste het laatste interview met hem op 17 juli, postuum. Publicatie stond eigenlijk op 9 augustus gepland, precies 74 jaar nadat de bom boven Nagasaki werd afgeworpen.

In het boek staat Büchel van Steenbergens relaas uitgebreider opgetekend, samen met de ervaringen van een Amerikaanse oorlogsfotograaf en een Japanse piloot, fictieve personen die de auteur opvoert om het verhaal vanuit meerdere perspectieven weer te geven.

Zes kampen, twee schepen

Tot het laatst toe bleef Büchel van Steenbergen vertellen over de verschrikkingen die hij doorstond. Hij was fotograaf bij de luchtmacht in Nederlands-Indië, het eilandenrijk waar hij geboren was. Toen de Japanners het in 1942 onder de voet liepen, maakten ze de blanke bevolking tot gevangene of slaaf.

Büchel van Steenbergen overleefde zes concentratiekampen en twee tochten in een volgepakt gevangenenschip. Zijn ervaringen zijn indringend beschreven. Over de Japanse kampcommandant: „Sone, een manisch-depressieve man die aan syfilis leed, liet zijn gevangenen urenlang in de gloeiendhete zon voor zich paraderen.”

In de boeg van het schip: „Dick had dorst en hij ging voortdurend met zijn droge tong over zijn lippen. Hij ving de zure stank op van zweet, van angst.”

De voettocht naar het krijgsgevangenkamp: „Ze stommelden verder, een sliert van ellende in de vochtige duisternis.”

Dwangarbeid in de bittere koude: „Wat de zaak nog ver-ergerde, was dat er in het kamp geen verwarming of warm water was en dat de dekens zo dun als papier waren. Ze droegen nog steeds kleren die voor de tropen bedoeld waren en de wind blies dwars door de versleten, vuile stof heen.”

In Japan werd Büchel van Steenbergen tewerkgesteld in de oorlogsindustrie. Op de Mitsubishiwerf in Nagasaki leverde hij zijn aandeel in de bouw van een drietal schepen.

Toen kwam de atoombom. „Er was een intense, alles doordringende, verblindende flits.” „Een gloeiendhete golf lucht en vuurballen zette alles in vlam, een vuur van duizenden graden Celsius dat alle levende wezens, alle menselijke constructies, alle leven verbrandde en vernietigde.”

Fat Man

Büchel van Steenbergen raakte bewusteloos en werd bedolven „onder een wirwar van staal, hout en puin.” Toen hij bijkwam, kokhalsde hij van het vuil en stof in zijn droge mond. „„Ik leef”, sprak hij, krampachtig hoestend.” Hij worstelde zich onder de puinhoop uit.

Naar hedendaagse maatstaven is het haast ongelooflijk dat in een groot deel van Japan nauwelijks iets bekend was van de atoomaanval die op 6 augustus 1945 op Hiroshima was uitgevoerd. Drie dagen later werd de volgende bom afgeworpen, boven Nagasaki. Fat Man was 3,25 meter lang en woog 4545 kilo. Daarmee was hij zwaarder dan Little Boy, de bom die op Hiroshima viel. Na ‘Hiroshima’ had Japan er nog steeds niet toe kunnen komen het hoofd in de schoot te leggen. Na ‘Nagasaki’ kwam de capitulatie wel. Op 15 augustus was de Tweede Wereldoorlog voorbij.

Volgens de uitgever kwam auteur Gregor Vincent tijdens zijn onderzoek voor dit boek tot de „schokkende ontdekking” dat Nagasaki voor de tweede atoombom een gelegenheidsdoelwit was, omdat de aanval op de stad Kokura door de weersomstandigheden onmogelijk bleek. Dat is echter helemaal geen nieuws.

Straling

In Nagasaki vonden zeker 40.000 mensen direct de dood door de kernbom. Talloze anderen stierven later aan de gevolgen van de catastrofe. Büchel van Steenbergen heeft aan veel straling blootgestaan in de dagen dat hij hulp probeerde te bieden en doden verbrandde. Hij werd echter tot op 99-jarige leeftijd gespaard.

In het boek uit hij de wens dat op 9 augustus 2020, 75 jaar nadat de atoombom Nagasaki grotendeels vernietigde, een gedenksteen wordt onthuld ter nagedachtenis aan de dwangarbeiders, zowel de overledenen als de overlevenden.

Het is ook de datum waarop de slotceremonie van de 32e editie van de Olympische Spelen is gepland, die in Japan zal plaatsvinden. Niet bepaald de meest passende manier om de talloze slachtoffers en het onnoemelijke leed te herdenken.

Boekgegevens

De man die Nagasaki overleefde. Het ongelooflijke verhaal van soldaat Dick Büchel van Steenbergen, Gregor Vincent; uitg. Just Publishers; 304 blz.; € 20,99